Spanje's treinveiligheidscrisis: Twee ongelukken in drie dagen leiden tot staking

Dodelijke treinongelukken leggen Spaanse spoorveiligheidsproblemen bloot

Spanje wordt geconfronteerd met de ergste spoorwegveiligheidscrisis in meer dan tien jaar na twee catastrofale treinongelukken binnen slechts drie dagen die aan minstens 43 mensen het leven hebben gekost en honderden gewonden hebben veroorzaakt. De incidenten hebben diepgewortelde zorgen blootgelegd over infrastructuuronderhoud en veiligheidsprotocollen in wat ooit werd beschouwd als het beste hogesnelheidsnetwerk van Europa.

De tragische gebeurtenissen

Het eerste en meest verwoestende ongeluk vond plaats op 18 januari 2026 bij station Adamuz in de provincie Córdoba. Een Iryo-hogesnelheidstrein van Málaga naar Madrid ontspoorde tijdens een wissel, waarbij de laatste drie wagons op het tegenoverliggende spoor terechtkwamen. Seconden later botste een Renfe-trein die zuidwaarts reed op de ontspoorde trein met snelheden boven de 200 km/u. De impact was catastrofaal, waarbij de eerste twee wagons van de Renfe-trein 4 meter naar beneden vielen. Minstens 42 mensen kwamen om en 292 raakten gewond in wat de dodelijkste spoorramp in Spanje sinds 2013 is geworden.

Slechts twee dagen later, op 20 januari, ontspoorde een stoptrein bij Barcelona nadat een keermuur instortte tijdens zware regenval, waarbij de machinist om het leven kwam en vier passagiers gewond raakten. De nabijheid van deze tragedies heeft dringende vragen opgeroepen over of het gaat om geïsoleerde incidenten of symptomen van systeemfalen.

Vakbondswaarschuwingen genegeerd

De grootste machinistenbond van Spanje, SEMAF, had maanden voor deze tragedies al alarm geslagen. In augustus 2025 stuurde de bond een gedetailleerde brief naar spoorinfrastructuurbeheerder Adif met waarschuwingen over ernstige slijtage op cruciale hogesnelheidsroutes. 'We worden dagelijks geconfronteerd met talloze gaten in het spoor, losse rails en oneffenheden in de bovenleiding,' verklaarden vakbondsvertegenwoordigers in hun waarschuwing.

De bond benadrukte specifiek de Madrid-Andalusië-corridor waar de Adamuz-botsing plaatsvond, waarbij machinisten abnormale trillingen hadden gemeld en tijdelijke snelheidsverlagingen van 300 km/u naar 250 km/u hadden geëist totdat infrastructuurverbeteringen konden worden doorgevoerd. 'Deze maatregelen moeten van kracht blijven totdat het spoornetwerk in een geschikte staat verkeert om hogere snelheden veilig mogelijk te maken,' schreef SEMAF in hun augustus-communicatie.

Infrastructuur onder de loep

Het Spaanse spoorwegsysteem werkt volgens een gesplitst beheermodel dat in 2005 werd opgezet om te voldoen aan EU-regelgeving. Adif, een staatsbedrijf, beheert de infrastructuur inclusief sporen, seinen en stations, terwijl Renfe de treindiensten exploiteert. Deze scheiding was bedoeld om concurrentie te bevorderen, maar heeft coördinatieproblemen veroorzaakt.

Onderzoekers richten zich nu op mogelijke infrastructuurfalen, met name op Spanje's oudste hogesnelheidslijn tussen Madrid en Sevilla, die nog steeds gebruikmaakt van verouderde Duitse LZB-seinsystemen in plaats van het moderne Europese Rail Traffic Management System (ERTMS). De lijn had in mei 2025 een renovatie van €700 miljoen ondergaan, wat vragen oproept over de kwaliteit van recent onderhoud.

Politieke gevolgen en stakingsactie

De ongelukken hebben een politieke storm veroorzaakt. Minister van Transport Óscar Puente kreeg kritiek na zijn suggestie dat de oproep tot staking werd gedreven door 'de emotionele staat van de machinisten' na het overlijden van hun collega's. De oppositiepartij Partido Popular noemde zijn opmerkingen 'moreel verwerpelijk.'

Als reactie op de tragedies heeft SEMAF opgeroepen tot een landelijke staking, waarbij dringende veiligheidsgaranties en aansprakelijkheid van Adif worden geëist. De vakbond dringt aan op strafrechtelijke aansprakelijkheid voor verantwoordelijken voor infrastructuurveiligheid. 'We kunnen niet blijven doorgaan met levens riskeren op sporen waar we herhaaldelijk voor hebben gewaarschuwd,' verklaarde een vakbondwoordvoerder.

Passagierszorgen en systeembrede impact

De ongelukken hebben voor wijdverbreide reisproblemen in heel Spanje gezorgd. Adif heeft tijdelijke snelheidsbeperkingen op de Madrid-Barcelona-lijn ingevoerd en regionale treinen in Catalonië geschorst voor inspecties. Passagiers hebben op sociale media video's gedeeld die ernstige trillingen tijdens hun reizen tonen, waarbij een passagier, María Urbaneja, 24 uur voor het Adamuz-ongeluk een TikTok-video plaatste met hevige schuddingen in haar trein, en de ervaring 'een schande' noemde.

Spanje heeft bijna 4.000 kilometer hogesnelheidsspoor, wereldwijd alleen overtroffen door China. De recente tragedies hebben echter kwetsbaarheden blootgelegd in wat ooit een punt van nationale trots was. Terwijl onderzoeken doorgaan, staan reizigers voor aanhoudende verstoringen, vertragingen en onzekerheid over wanneer de normale dienst wordt hervat.

De komende weken zal moeten uitwijzen of deze ongelukken tragische toevalligheden waren of bewijs van systemische verwaarlozing van de infrastructuur die fundamentele hervormingen van het Spaanse spoorwegbeheer en onderhoudssystemen vereist.