China's wurggreep op aardmetalen: $30B tegenzet 2026

In februari 2026 lanceerden de VS en hun bondgenoten een tegenzet van $30 miljard tegen China's wurggreep op zeldzame aardmetalen — de ingrijpendste geo-economische confrontatie sinds de Koude Oorlog. China controleert ruim 90% van de mondiale verwerking en meer dan 60% van de geraffineerde lithium- en kobaltcapaciteit; exportcontroles deden de prijzen buiten China zesvoudig stijgen. Het Amerikaanse FORGE-initiatief (54 landen) en de 60 strategische projecten van de EU racen tegen een venster van 12 tot 18 maanden.

De omvang van China's dominantie

China delft ongeveer 70% van de wereldwijde zeldzame aardmetalen, maar zijn echte hefboom ligt in de verwerking: meer dan 90% van de raffinage, 92% van de neodymium-ijzer-boor-magneten en 80% van de wolfraamraffinage. In lithium en kobalt beheren Chinese bedrijven ruim 60% van de capaciteit. Volgens Axis Intelligence Research bedraagt China's Chokepoint Index 85,3 van 100 in september 2026.

Exportcontroles en de zesvoudige prijsschok

De controles van 2025–2026 dekken samarium, gadolinium, lutetium, europium en ytterbium via een niet-automatisch licentiestelsel met witte lijsten. De prijzen stegen buiten China tot zesvoudig, terwijl de goedkeuringsgraad voor Europese fabrikanten onder 25% zakte. Het is een kalibreerbaar rollend embargo, geen algeheel verbod, zegt een analist in Brussel.

FORGE: de tegenzet van $30 miljard

Op 4 februari 2026 werd FORGE aangekondigd, dat het Minerals Security Partnership vervangt: 54 landen plus de Europese Commissie, onder voorzitterschap van Zuid-Korea. De VS mobiliseren ruim $30 miljard en 21 bilaterale grondstoffenakkoorden in vijf maanden. Het middelpunt is Project Vault, een faciliteit van $10 miljard die een strategische reserve opzet, zodat Boeing en GE Vernova tijdens verstoringen mineralen kunnen opnemen. Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken bevestigde kaders met de VAE, het VK en Peru.

Project Vault en prijsvloeren

FORGE voert ook een prijsvloer van $110 per kilogram neodymium-praseodymium in, plus aanpasbare tarieven. De strategische reserve voor kritieke mineralen is minder een oorlogsvoorraad dan een marktstabilisator. Verwerkingscapaciteit opbouwen duurt echter 20 tot 30 jaar, dus Project Vault is een noodoplossing.

EU-projecten en Golf-alternatieven

De EU wees 60 strategische projecten aan onder de Critical Raw Materials Act: 47 in 13 lidstaten en 13 daarbuiten. Ze vergen €22,5 miljard en richten zich op lithium, nikkel, kobalt, mangaan en grafiet; 22 EU-projecten draaien om lithium. Toch blijft het Europese raffinagetekort groot.

Golfstaten worden intussen wildcards. Saudi-Arabië claimt $2,5 biljoen aan minerale rijkdom en richtte een joint venture op met Ma'aden (51%) en MP Materials plus het Amerikaanse ministerie van Defensie (49%). De Golf-raffinaderij voor zeldzame aardmetalen moet zware oxiden produceren waar China 99% domineert.

Het venster van 12 tot 18 maanden

Analisten waarschuwen dat het Westen slechts 12 tot 18 maanden heeft voordat de afhankelijkheden structureel worden. Zonder alternatieve verwerking, langetermijncontracten en proefraffinaderijen tegen eind 2027 wordt ontkoppeling onbetaalbaar. De race om kritieke mineralen in 2026 is dus een sprint, geen marathon. China's vijftiende vijfjarenplan zet vol in op suprematie.

Drie paden domineren: beheerde afhankelijkheid, kostbare onafhankelijkheid of een hybride model met voorraden, verwerking bij bondgenoten en Golfpartnerschappen. De meeste planners kiezen hybride, maar politiek kapitaal is schaars.

FAQ: kritieke mineralen

Wat is China's wurggreep?

China controleert ruim 90% van de mondiale verwerking en gebruikt exportcontroles als geopolitieke hefboom.

Wat is FORGE?

Een coalitie van 54 landen die China's dominantie aanpakt met $30 miljard, prijsvloeren en een strategische reserve.

Hoeveel heeft de VS toegezegd?

Ruim $30 miljard, inclusief Project Vault van $10 miljard en 21 bilaterale akkoorden.

Hoe lang heeft het Westen?

12 tot 18 maanden voordat afhankelijkheden structureel worden; 2026–2027 is cruciaal.

Kunnen Golfstaten China uitdagen?

De Ma'aden-MP Materials-joint venture is een sleuteltest, maar zware raffinage opschalen blijft moeilijk.

Conclusie: een bepalende strijd

De FORGE-bijeenkomst en de 60 EU-projecten tonen dat het Westen kritieke mineralen eindelijk als veiligheidsprioriteit behandelt. Maar geld is geen smelter. De komende 18 maanden bepalen of het Westen een veerkrachtige keten bouwt.