Zeldzame aardmetalen 2026: strijd om mineralen

In februari 2026 betrad de race om zeldzame aardmetalen een beslissende fase. Toen minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio op 4 februari delegaties uit 54 landen en de Europese Commissie in Washington ontving, leverde dat 11 nieuwe bilaterale kaders voor kritieke mineralen op en werd FORGE gelanceerd: een handels- en investeringszone die de greep van China op mineralen voor elektrische voertuigen, defensie en AI moet doorbreken.

De Critical Minerals Ministerial 2026 was de meest ingrijpende strategische ontwikkeling van het jaar. De VS ondertekende kaders met Argentinië, de Cookeilanden, Ecuador, Guinee, Marokko, Paraguay, Peru, de Filipijnen, de VAE, het VK en Oezbekistan, bovenop 10 eerdere akkoorden. Washington mobiliseerde binnen zes maanden meer dan $30 miljard, volgens het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken.

Wat zijn kritieke mineralen en waarom nu?

Kritieke mineralen zijn grondstoffen die onmisbaar zijn voor moderne technologie en defensie, maar kwetsbaar zijn in de toeleveringsketen. De USGS-lijst van 2025 omvat alle 60 mineralen die onder de nieuwe strategische reserve voor kritieke mineralen vallen. Zeldzame aardmetalen — 17 elementen voor magneten, lasers en elektronica — staan centraal. Verwerking van zeldzame aardmetalen blijft het scherpste knelpunt: China raffineert ongeveer 90% van de wereldproductie, 80% van wolfraam en 60% van antimoon.

China's 15e Vijfjarenplan en het knelpunt van 80%

Peking's 15e Vijfjarenplan (2026–2030) moet de controle over circa 60% van geraffineerd lithium en kobalt en ongeveer 80% van batterijgrafiet en zeldzame aardmetalen tegen 2035 bestendigen. In april 2025 eiste China exportvergunningen voor zeven zeldzame aardmetalen; in oktober 2025 kwamen daar maatregelen met extraterritoriale werking bij. Het gevolg: een zesvoudig prijsverschil tussen Europa en China, met dysprosiumoxide dat begin 2026 bijna verdubbelde tot meer dan $189 per kilogram.

Het westerse tegenoffensief

FORGE (Forum on Resource Geostrategic Engagement) vervangt het Minerals Security Partnership en wordt tot juni voorgezeten door Zuid-Korea. Project Vault is een strategische reserve van $10 miljard, gesteund door de Export-Import Bank en opgezet als publiek-private samenwerking met Boeing, GE Vernova en Western Digital.

De EU, nog voor 98% van haar zeldzame aardmetalen afhankelijk van China, nam in december 2025 het ReSourceEU-plan van €3 miljard aan en selecteerde 60 Strategische Projecten onder de EU Critical Raw Materials Act. De noodbevoegdheden IMERA treden op 29 mei 2026 in werking.

Bilaterale mijnbouwdeals

Het Amerikaans-Oekraïense economische partnerschap van begin 2026 voorziet in een reconstructiefonds van $50 miljard en geeft Amerikaanse bedrijven eerste optie op Oekraïens titanium, lithium en grafiet. In de DRC, goed voor 73% van het mondiale kobalt, kregen het VS-gesteunde Orion Critical Mineral Consortium en Glencore een akkoord van circa $9 miljard voor een belang van 40% in de mijnen Mutanda en Kamoto.

Impact op allianties en industriële economieën

De jacht hervormt allianties en test de strategische autonomie van industriële economieën. Golfstaten als Saoedi-Arabië en de VAE zegden meer dan $100 miljard toe om neutrale verwerkingshubs te worden. CSIS noemt Project Vault een 'minerals security backstop'; critici waarschuwen voor een nieuw tijdperk van grondstoffenimperialisme.

Inzichten van experts

Een markt die vatbaar is voor politieke dwang — zo typeerden Amerikaanse functionarissen de uitdaging. De Europese Commissie was scherper: de afhankelijkheid van Europa van één leverancier is niet langer houdbaar. Een analist in Brussel: het Westen heeft 12 tot 18 maanden om alternatieven op te bouwen voordat de afhankelijkheid onomkeerbaar wordt.

Veelgestelde vragen

Waarom intensiveert de race in 2026? Chinese exportcontroles en het vijfjarenplan, plus de top van februari 2026, maken van toeleveringsketens een directe arena van grootmachtencompetitie.

Hoeveel verwerking controleert China? Ongeveer 90% van de mondiale verwerking van zeldzame aardmetalen, plus 80% wolfraam en 60% antimoon.

Wat is Project Vault? Een door EXIM gefinancierde strategische reserve van $10 miljard met alle 60 USGS-mineralen.

Welke landen ondertekenden nieuwe kaders? Argentinië, de Cookeilanden, Ecuador, Guinee, Marokko, Paraguay, Peru, de Filipijnen, de VAE, het VK en Oezbekistan.

Conclusie

De race van 2026 gaat niet langer over geologie, maar over wie de energietransitie raffineert, controleert en financiert. De komende 18 maanden bepalen of het Westen echte diversificatie bereikt — of de ene afhankelijkheid voor de andere inruilt.