EU-transportmegaprojecten kampen met grote vertragingen en kostenoverschrijdingen

Europese transportvisie ontspoord door vertragingen en exploderende kosten

Een vernietigend rapport van de Europese Rekenkamer (ECA) heeft onthuld dat de ambitieuze plannen van de Europese Unie om tegen 2050 een naadloos, duurzaam transportnetwerk over het continent te creëren, ernstig worden ondermijnd door enorme vertragingen en kostenoverschrijdingen in belangrijke infrastructuurprojecten. De audit, die acht grote transportmegaprojecten bestrijkt, toont aan dat de EU-deadline van 2030 voor het voltooien van haar kerntransportnetwerk 'ongetwijfeld zal worden gemist' volgens de financiële waakhond.

TEN-T-netwerk in crisis

Het Trans-Europees Vervoersnetwerk (TEN-T) vormt de ruggengraat van Europa's transportinfrastructuur, ontworpen om het continent te verbinden via hogesnelheidsspoor, moderne wegen, waterwegen en luchthavens. Het ECA-rapport van januari 2026 schetst echter een somber beeld: de acht gecontroleerde projecten hebben een gemiddelde vertraging van 17 jaar opgelopen en kostenstijgingen van gemiddeld 82% boven de oorspronkelijke ramingen. 'Drie decennia nadat de meeste werden ontworpen, zijn we nog ver verwijderd van het doorknippen van het lint bij deze projecten,' zei ECA-lid Annemie Turtelboom.

De projecten beslaan 13 landen waaronder België, Denemarken, Duitsland, Estland, Frankrijk en Italië, en hebben €15,3 miljard aan EU-financiering ontvangen. De vertragingen worden toegeschreven aan een combinatie van onverwachte technische uitdagingen, de COVID-19-pandemie en de oorlog van Rusland tegen Oekraïne, die toeleveringsketens verstoorden en materiaalkosten deden stijgen.

Grote projecten met ernstige tegenslagen

Verschillende vlaggenschipprojecten kampen met bijzonder ernstige problemen:

Rail Baltica: De hogesnelheidslijn die Tallinn, Riga, Kaunas en Warschau verbindt, heeft kostenstijgingen van 291% ten opzichte van de oorspronkelijke ramingen gezien. Dit strategische project, cruciaal voor de verbinding van de Baltische staten met West-Europa, wordt nu geconfronteerd met voltooiingsvertragingen ver na 2030.

Lyon-Turijn-spoorlijn: De kosten zijn met 127% gestegen, waarbij het project nu naar verwachting in 2033 zal openen in plaats van het oorspronkelijke doel van 2015. Het project heeft aanzienlijk milieuverzet ondervonden, met demonstranten in Zuidoost-Frankrijk die waarschuwen voor ecologische schade en uitdrogende bronnen.

Brennerbasistunnel: Deze tunnel tussen Innsbruck, Oostenrijk en Noord-Italië, bedoeld om vracht van de weg naar het spoor te verplaatsen, zal nu 40% meer kosten dan oorspronkelijk geraamd en zal niet voor 2032 openen - 16 jaar later dan het oorspronkelijke doel van 2016.

Fehmarnbeltverbinding: De weg/spoorverbinding tussen Denemarken en Duitsland wordt geconfronteerd met een kostenstijging van 52% en is nu gepland voor 2029, 11 jaar later dan gepland, met mogelijke verdere vertragingen tot 2031.

Seine-Noord-Europakanaal: Deze waterweg die de Benelux-landen met de Parijse regio verbindt, heeft een verbijsterende kostenoverschrijding van 225% ondergaan.

Twee lichtpuntjes in het duister

Niet alle nieuws is slecht. Twee projecten presteren zelfs beter dan verwacht:

Roemenië's A1-snelweg: Onderdeel van de Rijn-Donau-corridor, dit project toont een kostenverlaging van 11% en zou voor de deadline van 2030 kunnen worden voltooid, waardoor een directe verbinding tussen Boekarest en de Hongaarse grens ontstaat.

Polen's E59-spoorlijn: De kosten zijn met 18% gedaald voor dit project in de Oostzee-Adriatische Zee-corridor, hoewel geen geschatte openingsdatum is verstrekt.

Bestuurlijke tekortkomingen en toekomstperspectief

Het ECA-rapport bekritiseert de Europese Commissie omdat ze geen gebruik heeft gemaakt van beschikbare juridische instrumenten om vertragingen met lidstaten aan te pakken. 'Het vooruitzicht in 2025 is slechter dan in 2020, en ligt ver verwijderd van wat aanvankelijk was voorzien,' merkten de auditors op, waarbij ze hun beoordeling van vijf jaar eerder bijwerkten.

Ondanks deze uitdagingen biedt de TEN-T-verordening van 2024 sterkere toezichtinstrumenten voor toekomstige projecten. De auditors uitten de hoop dat betere coördinatie tussen nationale en Europese prioriteiten soortgelijke problemen in nieuwe megaprojecten zal voorkomen. Voor de huidige generatie infrastructuurprojecten staat Europa echter voor de realiteit van vertraagde connectiviteit en miljarden aan extra kosten.

Terwijl Europa streeft naar het behalen van zijn klimaatdoelen - waarbij transport verantwoordelijk is voor 25% van de EU-uitstoot - hebben deze vertragingen niet alleen invloed op economische groei en handel, maar belemmeren ze ook de overgang naar duurzamere vervoerswijzen.