Zweden wil strafbaarheid leeftijd verlagen naar 13 jaar

Zweden's Omstreden Plan: 13-Jarigen Vervolgen voor Zware Misdrijven

In een drastische wijziging van het jeugdstrafrecht heeft de Zweedse regering voorgesteld om de leeftijd van strafrechtelijke aansprakelijkheid te verlagen van 15 naar 13 jaar voor ernstige misdrijven zoals moord, poging tot moord, zware bomaanslagen, wapendelicten en zware verkrachting. Minister van Justitie Gunnar Strömmer beschreef de situatie als een 'noodsituatie' die dringende actie vereist.

Het Groeiende Probleem van Kinderrecrutering

Criminele bendes in Zweden recruteren systematisch kinderen vanaf 10-12 jaar om gewelddadige misdrijven te plegen, wetende dat ze minimale juridische gevolgen riskeren. Volgens Humanium's rapport uit 2024 waren ongeveer 1.700 kinderen onder 18 jaar geïdentificeerd als actieve leden van criminele netwerken, wat 13% van Zwedens georganiseerde misdaadactoren vertegenwoordigt.

Het probleem heeft alarmerende proporties aangenomen. Gegevens van de Nationale Raad voor Misdaadpreventie tonen aan dat misdrijven waarbij verdachten jonger dan 15 betrokken zijn de afgelopen tien jaar zijn verdubbeld. Alleen al in 2024 werden 176 kinderen onder de 15 verdacht van moord, poging tot moord of medeplichtigheid - een dramatische stijging ten opzichte van 53 zaken het jaar ervoor.

Belangrijkste Bepalingen van het Wetsvoorstel

Het uitgebreide voorstel, op 26 januari 2026 aan het parlement gepresenteerd, omvat verschillende belangrijke wijzigingen:

• Verlaging van de strafrechtelijke aansprakelijkheidsleeftijd van 15 naar 13 jaar voor misdrijven met minimumstraffen van vier jaar
• Afschaffing van strafvermindering voor 15- tot 18-jarigen
• Behandeling van 17- en 18-jarigen als volwassenen voor strafbepaling
• Verhoging van maximale jeugdgevangenisstraffen van 14 naar 18 jaar
• Afschaffing van jeugdzorg voor volwassenen behalve in uitzonderlijke gevallen

Minister Strömmer benadrukte dat de wijzigingen alleen de ernstigste misdrijven betreffen. 'Dit is geen algemene verlaging van de strafrechtelijke aansprakelijkheidsleeftijd,' verklaarde hij. 'We richten ons specifiek op situaties waarin criminele netwerken kinderen uitbuiten om de meest gewelddadige misdrijven te plegen.'

Sterke Tegenstand van Kinderrechtenorganisaties

Het voorstel heeft onmiddellijk kritiek gekregen van meerdere organisaties. UNICEF Zweden heeft ernstige zorgen geuit over schendingen van kinderrechten. De Zweedse politie heeft gewaarschuwd dat verlaging van de leeftijd kan leiden tot 'aanzienlijk jongere kinderen' die in criminele netwerken worden getrokken.

Social wetenschapper Anna Karlsson vertelde aan SVT: 'De beschikbare studies op dit gebied zijn duidelijk. Het enige redelijke is dat de kinderen zorg krijgen en niet gestraft worden.'

Gevangenispersoneel en officieren van justitie hebben ook zorgen geuit over het Zweedse gevangenissysteem dat niet is uitgerust om zulke jonge gedetineerden op te vangen. Velen beweren dat gevangenisstraf kinderrechten kan schenden en kinderen mogelijk blootstelt aan verdere criminele invloed.

Het 'Kindsoldaten' Fenomeen

Zwedens bendegeweldprobleem is geëvolueerd tot wat autoriteiten beschrijven als een 'kindsoldaten' crisis. Criminele netwerken gebruiken sociale mediaplatforms en versleutelde berichtenapps om kinderen te recruteren en gewelddadige taken toe te wijzen. Zoals gerapporteerd door Al Jazeera, opereren bendes volgens een berekend bedrijfsmodel dat juridische bescherming voor minderjarigen uitbuit.

Minister Strömmer erkende de kritiek maar benadrukte de urgentie van de situatie: 'Het zijn zorgen die we zeer serieus nemen. Maar volgens onze gezamenlijke inschatting zijn de risico's van het voortzetten van het huidige systeem zelfs nog groter.'

Volgende Stappen en Implementatietijdlijn

Het voorstel is naar de Zweedse Raad voor Wetgeving gestuurd voor beoordeling van de juridische haalbaarheid. Na hun advies wordt het wetsvoorstel aan het parlement voorgelegd. Indien aangenomen, kan de wet al in de zomer van 2026 in werking treden, aanvankelijk als tijdelijke maatregel voor vijf jaar.

Deze omstreden stap komt terwijl Zweden worstelt met een van de hoogste percentages dodelijk vuurwapengeweld in Europa, waarbij bijna dagelijkse bendeaanvallen angst creëren in gemeenschappen in Stockholm, Göteborg en Uppsala. De aanpak van de regering vertegenwoordigt een fundamentele verschuiving van revalidatiegericht jeugdstrafrecht naar een meer bestraffend model voor ernstige misdrijven.