Killerrobots: 128 landen akkoord over eerste definitie

Meer dan tien jaar diplomatieke impasse over dodelijke autonome wapensystemen, ook wel killerrobots genoemd, eindigde op 5 september 2026. In Genève bereikten 128 landen een niet-bindende overeenkomst onder het VN-Verdrag inzake bepaalde conventionele wapens (CCW). De tekst bepaalt wat een killerrobot is, welke systemen aanvaardbaar kunnen zijn en wie verantwoordelijk is bij gebruik. Het akkoord is niet juridisch bindend, maar kan de weg openen naar formele verdragsonderhandelingen.

Wat zijn killerrobots en waarom is er haast?

Killerrobots zijn wapensystemen die kunstmatige intelligentie gebruiken om doelen te identificeren, selecteren en aan te vallen zonder directe menselijke controle. Ze verschillen van conventionele drones, waarbij een menselijke operator vuurbeslissingen neemt. In 2026 nemen machines al levens- en doodbeslissingen in conflicten in Oekraïne, Iran en Soedan, waardoor de race om ze te reguleren versnelt. De VN-Conventie over bepaalde conventionele wapens heeft tien jaar lang een speciale werkgroep over dit onderwerp gehad.

Wat is er in Genève overeengekomen?

Na onderhandelingen tot bijna drie uur 's nachts bereikte de werkgroep consensus. De Nederlandse ambassadeur Robert in den Bosch, voorzitter van het proces, zei dat de laatste minuten aan één woord hingen. 'Woorden doen er enorm toe', aldus In den Bosch. Een onderhandelaar kreeg vijf minuten om zijn ministerie te bellen; daarna 'konden we letterlijk en figuurlijk de hamer hanteren.'

Definitie en verantwoordelijkheid

De tekst legt vast wat zelfdenkende dodelijke wapensystemen zijn, welke systemen aanvaardbaar zijn en waar de verantwoordelijkheid ligt. Dat is een primeur voor de CCW. Het document is nog niet openbaar. Het is een compromis waar geen enkel land volledig gelukkig mee is, maar 128 staten steunen het, aldus In den Bosch.

De moeilijkste onderhandelaars

Rusland en de Verenigde Staten waren het moeilijkst te overtuigen, zei In den Bosch; China en India zaten ook aan tafel. Kleinere staten zonder grote wapenindustrie wilden sterkere taal en waren teleurgesteld over het eindresultaat. Het mondiale wapenbeheersingsdebat gaat nu over de vraag of de CCW-toetsingsconferentie in november formele onderhandelingen start.

Kritiek en vervolg

Nicole van Rooijen van Stop Killer Robots was scherp: 'Het is echt jammer dat al het werk van de afgelopen drie jaar in de laatste uren zo sterk is verzwakt', zei ze tegen Reuters. De campagne vindt dat de definitie en maatregelen ter bescherming van burgers zijn verwaterd. Nederland, dat zelf steeds meer AI-gestuurde wapens gebruikt, steunde de deal. Minister Tom Berendsen noemde het 'een belangrijke stap in het reguleren van dodelijke autonome wapensystemen' en minister Dilan Yeşilgöz voegde toe: 'Oorlogsvoering verandert door nieuwe technologie; juist daarom zijn goede internationale afspraken dringend nodig.'

Verwacht geen onmiddellijk verdrag. In november beoordelen landen of aanvullende regels nodig zijn en hoe die eruit moeten zien, een proces dat opnieuw jaren kan duren. Brazilië, Ierland en Noorwegen dringen er al op aan om onderhandelingen te starten. Dit sluit aan bij bredere zorgen over AI-veiligheid en militaire ethiek.

Veelgestelde vragen

Wat zijn killerrobots?

Killerrobots, formeel dodelijke autonome wapensystemen (LAWS) genoemd, gebruiken kunstmatige intelligentie om doelen te identificeren, selecteren en aan te vallen zonder directe menselijke controle.

Is de Genève-overeenkomst juridisch bindend?

Nee. De overeenkomst is niet-bindend, maar kan leiden tot juridisch bindende internationale regels en mogelijk een nieuw verdrag.

Welke landen waren tegen de deal?

Rusland en de Verenigde Staten waren het moeilijkst te overtuigen, terwijl ook China en India deelnamen. Sommige kleinere staten vonden de uiteindelijke tekst niet sterk genoeg.

Wanneer kan een killerrobots-verdrag worden getekend?

Landen bekijken in november 2026 of nieuwe regels nodig zijn. Onderhandelingen kunnen jaren duren, vergelijkbaar met verdragen over landmijnen en clustermunitie.