VS sanctioneren ICC: bondgenoten hekelen aanval

De Verenigde Staten hebben op 9 oktober 2026 een nieuwe ronde sancties opgelegd aan het Internationaal Strafhof (ICC), wat scherpe veroordeling uitlokte bij Europese bondgenoten. Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio kondigde de maatregelen aan onder Executive Order 14203 en waarschuwde: “Of het ICC beëindigt zijn dreigementen, of wij beëindigen het ICC.” Washington zegt dat het tribunaal in Den Haag gepolitiseerd is en Amerikaanse militairen, functionarissen en verkozen leiders oneerlijk viseert. Het ICC noemde de stap een “aanval op de rechtsstaat”, terwijl verschillende lidstaten, waaronder het VK, verklaarden het “ten stelligste oneens” te zijn.

Wat is het Internationaal Strafhof en waarom viseert Washington het?

Het ICC werd in 2002 opgericht door het Statuut van Rome en telt 125 lidstaten, maar de Verenigde Staten horen daar niet bij. Washington ondertekende het verdrag in 2000, trok zijn handtekening in 2002 in en ratificeerde het nooit. Amerikaanse functionarissen waarschuwen al lang dat het hof Amerikaanse troepen, grenswachten en politieke leiders zou kunnen onderzoeken. Die zorg nam toe nadat het ICC in 2024 arrestatiebevelen tegen Israëlische leiders uitvaardigde en onderzoek deed naar Amerikaanse militaire operaties in Afghanistan. Onder beide regeringen-Trump verschoof het beleid van diplomatieke afstand naar sancties tegen individuele rechters en aanklagers.

Wat doen de nieuwe sancties precies?

Anders dan eerdere maatregelen tegen benoemde personen, treft de actie van oktober 2026 het ICC zelf onder Executive Order 14203. De sancties verbieden Amerikaanse entiteiten transacties met het hof en moeten zijn middelen afsnijden. Kernpunten:

• Een verbod voor Amerikaanse entiteiten op transacties met het ICC.
• De instelling zelf wordt geviseerd, niet alleen individuele functionarissen.
• Een respijtperiode van zes maanden waarin lidstaten operaties mogen blijven financieren.
• Eerdere sancties tegen 13 rechters en aanklagers, plus buitenlandse ngo’s die banden hebben met de “illegitieme targeting van Israël”.

Het State Department zegt dat de VS de aanwijzing meer dan een jaar heeft uitgesteld in de hoop op “goedetrouwveranderingen” bij het ICC en zijn verdragsstaten, maar dat er geen betekenisvolle stappen zijn gezet. De stap volgt op eerdere Amerikaanse sancties tegen ICC-rechters en past in een campagne tegen wat Washington “lawfare” noemt.

Hoe reageren bondgenoten en het ICC?

Het ICC verwierp de sancties scherp en noemde ze een poging de rechtsgang te belemmeren en wie met het hof samenwerkt te intimideren. President Tomoko Akane zei: “Het Hof zal zijn mandaat met onafhankelijkheid en onpartijdigheid blijven uitvoeren, uitsluitend op basis van recht en bewijs, voor slachtoffers van ernstige misdaden.” De Verenigde Naties spraken van een “ernstige klap” voor de internationale rechtspleging.

Acht staten—Canada, Denemarken, Frankrijk, Duitsland, Italië, Japan, Nederland en het VK—gaven een gezamenlijke verklaring uit waarin ze de Amerikaanse beslissing “betreuren en ten stelligste afwijzen” en hun “onwankelbare steun” aan het hof herbevestigen. De breuk onderstreept de groeiende verdeeldheid binnen de trans-Atlantische alliantie over de onderzoeken van het hof en de op regels gebaseerde internationale orde.

Wat betekent dit voor de internationale rechtspleging?

Juridische experts waarschuwen dat de sancties de werking van het hof kunnen verstoren, personeel en hun families kunnen treffen en zelfs de vrijlating van gedetineerden riskeren. In ICC-hechtenis zit onder meer de voormalige Filipijnse president Rodrigo Duterte ICC-zaak, wiens zaak over misdaden tegen de menselijkheid een toetssteen werd voor het bereik van het hof. De Internationale Federatie voor Mensenrechten riep alle 125 lidstaten op collectief op te treden.

Wat gebeurt er nu?

De aandacht gaat naar de Vergadering van Verdragsstaten in december 2026, waar lidstaten tegenmaatregelen en financiering zullen bespreken. De VS laat ruimte voor een diplomatieke oplossing en dringt er bij bondgenoten op aan het hof “in te tomen”. Voorlopig vormen de sancties de scherpste Amerikaanse uitdaging tot nu toe aan een multilaterale rechtsinstelling die Washington hielp oprichten maar nooit toetrad.

Veelgestelde vragen

Waarom sanctioneerde de VS het ICC?

Washington zegt dat het hof gepolitiseerd is en Amerikaanse burgers, militairen, grenswachten en verkozen leiders bedreigt, en stelt dat het tribunaal geen rechtsmacht over Amerikanen heeft.

Wat omvatten de nieuwe sancties?

Ze verbieden Amerikaanse entiteiten transacties met het ICC, viseren de instelling zelf en bevatten een respijtperiode van zes maanden voor financiering door lidstaten.

Hoe reageerde het ICC?

Het hof noemde de sancties een “aanval op de rechtsstaat” en zei zich niet te laten afschrikken, met de belofte zijn mandaat onafhankelijk voort te zetten.

Welke landen bekritiseerden de sancties?

Het VK, Canada, Frankrijk, Duitsland, Italië, Japan, Denemarken en Nederland gaven een gezamenlijke verklaring uit waarin ze het “ten stelligste oneens” zijn en hun steun aan het ICC herbevestigen.