NATO-crisis 2026: VS-afwezigheid wekt alliantiezorgen en Europese defensieverschuiving

In een belangrijke ontwikkeling die alarm slaat in de trans-Atlantische alliantie, heeft de Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth op 12 februari 2026 een cruciale vergadering van NAVO-defensieministers in Brussel overgeslagen, de tweede opeenvolgende afwezigheid van een topfunctionaris bij belangrijke alliantiebijeenkomsten. Deze ongekende afwezigheid wekt zorgen over de Amerikaanse inzet voor de 77-jarige militaire alliantie, terwijl Europese bondgenoten het publiekelijk bagatelliseren maar privé groeiende onrust uiten over de strategische prioriteiten van Washington.

Wat is de NAVO en waarom is dit belangrijk?

De Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) is een militaire alliantie opgericht in 1949 met momenteel 32 lidstaten die zich inzetten voor collectieve verdediging. De alliantie werkt volgens het principe dat een aanval op één lid wordt beschouwd als een aanval op allen, wat een krachtig afschrikmiddel vormt. De huidige Amerikaanse afwezigheid op hoog niveau vertegenwoordigt een significante breuk met decennia van Amerikaans leiderschap binnen de alliantie en duidt op mogelijke seismische verschuivingen in de mondiale veiligheidsarchitectuur.

De Brusselse vergadering: openbare kalmte, privé-zorgen

Hoewel de Amerikaanse onderminister van Defensie Elbridge Colby in plaats van Hegseth aanwezig was, werd de afwezigheid van de minister zelf opgemerkt door alle 31 andere lidstaten. De IJslandse minister van Buitenlandse Zaken Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir merkte op: 'Helaas voor hem mist hij een goed feest,' maar achter gesloten deuren uitten diplomaten diepere zorgen over de politieke boodschap die wordt gestuurd.

NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte probeerde de situatie te bagatelliseren door te zeggen: 'Ik maak me niet al te bezorgd als sommige hoge Amerikaanse functionarissen, die ook voor hun eigen halfrond in de Indo-Pacific moeten zorgen, niet altijd hier in Brussel kunnen zijn.' Dit was echter de tweede opeenvolgende afwezigheid van een Amerikaans kabinetslid, na de afwezigheid van minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio bij de vorige vergadering van ministers van Buitenlandse Zaken.

Voormalige ambassadeurs slaan alarm

In een tijdige interventie hebben 16 voormalige Amerikaanse ambassadeurs bij de NAVO en voormalige opperbevelhebbers in Europa een gezamenlijke verklaring uitgegeven waarin het kritieke belang van de alliantie voor de Amerikaanse veiligheid wordt benadrukt. Hun verklaring, uitgebracht tijdens de vergadering van defensieministers, waarschuwde dat 'de NAVO geen Amerikaans gebaar van vrijgevigheid is' maar eerder een strategische regeling die het Amerikaanse mondiale leiderschap tegen minimale kosten waarborgt.

De voormalige functionarissen, die onder zowel Democratische als Republikeinse regeringen sinds 1997 hebben gediend, betoogden dat zonder de NAVO de VS jaarlijks $100-200 miljard hogere defensiekosten zouden hebben terwijl cruciale inlichtingenuitwisseling en strategische bases in Europa verloren gaan. Hun verklaring vertegenwoordigt een directe tegenreactie op de groeiende NAVO-scepsis van de Trump-administratie binnen de beleidskringen in Washington.

NAVO 3.0: de Europeanisering van defensie

De vergadering benadrukte wat analisten 'NAVO 3.0' noemen – een fundamentele herverdeling waarbij Europese bondgenoten meer verantwoordelijkheid nemen voor conventionele defensie terwijl de VS zich richt op de Indo-Pacific. Onderminister Colby riep expliciet op tot deze verschuiving, waarbij Europa primair verantwoordelijk moet zijn voor zijn eigen defensie.

Deze transformatie is al aan de gang via verschillende concrete maatregelen:

• Commando-overdrachten: De VS heeft het commando van twee NAVO-hoofdkwartieren overgedragen aan Europese bondgenoten
• Lastenverschuiving: Europese landen nemen de coördinatie van Oekraïne-hulp over van Amerikaans leiderschap
• Defensie-uitgaven: Meerdere Europese landen overschrijden nu het nieuwe doel van 3,5% BBP voor defensie-uitgaven
• Industriële basis: Europa herbouwt defensieproductiecapaciteit na decennia van onderinvestering

Arctic Sentry: een nieuwe strategische missie

Een belangrijk resultaat van de vergadering was de formele lancering van 'Arctic Sentry', een nieuwe multidomein militaire activiteit die de NAVO-aanwezigheid in het steeds meer betwiste Arctische gebied consolideert. De missie, geleid door Joint Force Command Norfolk, integreert bestaande oefeningen zoals Denemarkens Arctic Endurance en Noorwegens Cold Response in een uniforme operationele aanpak.

Analisten merken op dat Arctic Sentry meerdere doelen dient: het tegengaan van Russische en Chinese militaire activiteit in het Hoge Noorden, het aanpakken van Amerikaanse veiligheidszorgen over de regio, en mogelijk het ontmoedigen van eenzijdige acties met betrekking tot territoriale geschillen over Groenland die de trans-Atlantische relaties hebben belast.

Implicaties voor de mondiale veiligheidsarchitectuur

De huidige ontwikkelingen vertegenwoordigen meer dan routine-aanpassingen van de alliantie – ze duiden op mogelijke fundamentele veranderingen in hoe mondiale veiligheid is georganiseerd. Met de VS die zich steeds meer richt op grootmachtconcurrentie met China, staan Europese bondgenoten voor de uitdaging om afschrikking tegen Rusland te behouden terwijl ze onafhankelijke defensiecapaciteiten opbouwen.

De Duitse minister van Defensie Boris Pistorius erkende de verschuiving en zei dat Europeanen meer verantwoordelijkheid moeten overnemen om de NAVO trans-Atlantisch te houden. Vragen blijven echter bestaan over of Europa snel de militaire capaciteiten, industriële basis en politieke eenheid kan ontwikkelen die nodig zijn om het gat op te vullen dat is achtergelaten door verminderde Amerikaanse betrokkenheid.

De timing is bijzonder gevoelig gezien de lopende dynamiek van het Oekraïne-conflict en toenemende Russische militaire activiteit langs de oostflank van de NAVO. Hoewel Europese landen de steun aan Oekraïne hebben opgevoerd, met Groot-Brittannië dat £500 miljoen extra belooft voor luchtverdediging, blijft de langetermijnhoudbaarheid van door Europa geleide veiligheidsinspanningen onzeker.

FAQ: Toekomst van de NAVO en Amerikaanse rol

Waarom slaat de VS NAVO-vergaderingen over?

De Trump-administratie geeft prioriteit aan de Indo-Pacific-regio en wil dat Europese bondgenoten meer verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen defensie, waardoor wat zij ziet als onevenredige Amerikaanse lastenverdeling wordt verminderd.

Wat is NAVO 3.0?

NAVO 3.0 verwijst naar de transformatie van de alliantie naar groter Europees leiderschap in conventionele defensie terwijl de Amerikaanse nucleaire paraplubescherming behouden blijft en Amerikaanse middelen zich richten op andere mondiale theaters.

Hoe reageren Europese landen?

Europese landen verhogen defensie-uitgaven, nemen NAVO-commando's over en herbouwen defensie-industriële capaciteit, hoewel uitdagingen blijven bestaan in het bereiken van strategische autonomie.

Wat is Arctic Sentry?

Arctic Sentry is de nieuwe geïntegreerde militaire activiteit van de NAVO in het Arctische gebied, die bestaande oefeningen combineert om de alliantie-aanwezigheid in het steeds meer betwiste Hoge Noorden te versterken.

Kan de VS de NAVO volledig verlaten?

Hoewel volledige terugtrekking onwaarschijnlijk lijkt gezien de steun van het Congres en oppositie van het militaire establishment, vertegenwoordigen verminderde betrokkenheid en lastenverschuiving significante veranderingen in de traditionele trans-Atlantische veiligheidsrelatie.

Bronnen

CBS News: NAVO-bondgenoten passen zich aan aan verminderde Amerikaanse rol

NAVO: Arctic Sentry-aankondiging

Euractiv: Uitbreiding Europese rol

Policy Magazine: Verklaring voormalige functionarissen