Mineralenwapenwedloop: lithium en zeldzame aarden 2026

De wereldwijde race om kritieke mineralen is in 2026 in een nieuwe fase beland. China's exportcontroles op zeldzame aarden en een lithiumprijsstijging van 95% hebben een structureel aanbodtekort gecreëerd, waardoor kritieke mineralen het centrale geopolitieke strijdtoneel zijn geworden.

China's dominantie en de bewapening van toeleveringsketens

China controleert meer dan 60% van de lithiumraffinage en 80% van de zeldzame aardenverwerking. In januari 2026 voerde Peking exportlicentie-eisen in voor cruciale zeldzame aarden, met extraterritoriale bepalingen. Goedkeuringspercentages voor Europese bedrijven daalden tot onder de 25%, en prijzen stegen zesvoudig. De China exportcontroles zeldzame aarden hertekenden de mondiale toeleveringskaart.

De lithiumachtbaan: van overvloed naar tekort

Lithiumprijzen stegen 95% tot $26.278/metrische ton eind januari 2026 na een eerdere daling. De vraag naar EV's groeit met 22% per jaar, maar aanbodreacties kunnen 12 maanden duren. De lithium aanbodtekort 2026 hervormt investeringen.

Zimbabwe's exportverbod vergroot druk

Zimbabwe schortte op 25 februari 2026 alle export van ruwe mineralen op om binnenlandse verwerking te stimuleren, wat de mondiale druk vergroot.

De Amerikaanse reactie: Project Vault en FORGE

De VS lanceerde FORGE als opvolger van het Minerals Security Partnership met 54 landen en keurde $10 miljard goed voor Project Vault, een strategische reserve. Daarnaast is $30 miljard aan financiering gemobiliseerd voor mineralenprojecten. De VS Strategic Critical Minerals Reserve is de grootste westerse poging.

Europa's Critical Raw Materials Act en aanhoudende kwetsbaarheden

De EU-wet uit 2024 stelt doelen voor 2030: 10% extractie, 40% verwerking, 25% recycling, max 65% uit één land. Ondanks €3 miljard aan financiering blijft Europa 100% afhankelijk van China voor zware zeldzame aarden. De EU Critical Raw Materials Act vooruitgang toont de kloof tussen ambitie en realiteit.

Kobalt: de DRC-China nexus onder druk

De DRC produceert twee derde van 's werelds kobalt, waarvan 63% door Chinese bedrijven wordt gecontroleerd. Een quotasysteem beperkt de export tot 96.600 t/jaar in 2026-2027, en de VS-DRC samenwerking groeit.

Expertperspectieven en strategische implicaties

China's strategie van tijdelijke, omkeerbare controles behoudt prijsmacht en ontmoedigt westerse investeringen. Heropbouw van onafhankelijke toeleveringsketens kan 20-30 jaar duren, stelt Gracelin Baskaran van CSIS. Westerse landen hebben een venster van 12-18 maanden om daadkrachtig op te treden.

Veelgestelde vragen

Wat zijn kritieke mineralen?

Essentiële niet-brandstof grondstoffen waarvan de aanvoer risico loopt door geopolitieke factoren.

Waarom voerde China exportcontroles in?

Als vergelding voor Amerikaanse halfgeleiderbeperkingen, met extraterritoriale bepalingen.

Hoeveel heeft de VS geïnvesteerd?

Meer dan $30 miljard aan overheidsfinanciering, inclusief $10 miljard voor Project Vault.

Wat is de EU Critical Raw Materials Act?

Stelt benchmarks voor 2030 voor extractie, verwerking en recycling, met een centrum en noodbevoegdheden.

Zullen lithiumprijzen blijven stijgen?

95% stijging in begin 2026; structurele tekorten en volatiliteit worden verwacht.

Conclusie: een versplinterende wereldorde

De wapenwedloop creëert concurrerende blokken. Nieuwe spelers zoals Saoedi-Arabië voegen complexiteit toe. De uitkomst bepaalt de machtsbalans voor decennia. kritieke mineralen geopolitieke concurrentie intensiveert.

Bronnen

• China's exportcontroles 2026 hertekenen kaart
• Lithium marktupdate Q1 2026
• EXIM Project Vault aankondiging
• Resultaten 2026 ministeriële kritieke mineralen
• EU Critical Raw Materials Act
• Zimbabwe verbiedt export ruwe mineralen
• CSIS: exportbeperkingen zeldzame aarden
• Kobalt in 2026: mondiale toeleveringsketens