Kritieke mineralen wapenwedloop: lithium en zeldzame aarden in 2026

De strijd om kritieke mineralen – lithium, kobalt, zeldzame aarden en koper – is in 2026 geëscaleerd tot de bepalende geopolitieke strijd. De VS, China en de EU voeren agressieve strategieën, waardoor toeleveringsketens voor de energietransitie fragmenteren. Rapporten van ODI, S&P Global en UNCTAD bevestigen dat deze ketens het primaire strijdtoneel zijn van de strategische concurrentie.

Strategische belangen

Kritieke mineralen zijn bouwstenen voor EV-accu's, windturbines en AI-hardware. De mondiale vraag naar lithium, kobalt en zeldzame aarden is sinds 2020 bijna verdrievoudigd en zal in 2050 verviervoudigen. De toeleveringsketens energietransitie zijn onlosmakelijk verbonden met nationale veiligheid.

China domineert de verwerking: >60% van geraffineerd lithium, bijna 80% van batterij-grade zeldzame aarden. Dit geeft Peking enorme invloed. De VS en EU bouwen alternatieve netwerken.

China's 15e Vijfjarenplan

Het plan (2026-2030) plaatst energie- en hulpbronnenveiligheid centraal. Het streeft naar >60% lithiumverwerking en 80% zeldzame aarden in 2035. Naast winning focust het op upgrading van industrieën en ketenautonomie. De exportcontroles op zeldzame aarden door China blijven een geopolitiek wapen.

De Amerikaanse reactie

Op 4 februari 2026 hield de VS de Critical Minerals Ministerial met 54 landen. Er werden 11 bilaterale kaders getekend. FORGE vervangt het Minerals Security Partnership. Meer dan $30 miljard aan financiering is gemobiliseerd, waaronder Project Vault: een $10 miljard strategische reserve. Samenwerking met Australië ($1,4 mrd) en Japan ($2,2 mrd) moet ketens diversifiëren.

VS-Oekraïne deal

In april 2025 tekenden de VS en Oekraïne een overeenkomst voor een wederopbouwfonds. Het Dobra lithiumproject toont hoe investering in Oekraïense kritieke mineralen een strategisch front wordt.

EU Critical Raw Materials Act

De CRMA, sinds mei 2024 van kracht, selecteerde 60 strategische projecten (47 in EU, 13 daarbuiten). De tweede oproep leverde >160 aanvragen op, vooral voor batterijwaardeketen en zeldzame aarden. De EU blijft echter zwaar afhankelijk van import: 100% zware zeldzame aarden uit China, 99% borium uit Turkije. De EU-strategie voor kritieke grondstoffen staat onder druk.

Fragmentatie en risico's

UNCTAD voorspelt handelsgroei van slechts 1,5-2,5% in 2026 door geopolitieke spanningen. De 'groene paradox' vergroot milieurisico's. Het VN-panel voor energietransitiemineralen roept op tot eerlijke transitie.

Deskundigenperspectief

De race hervormt industriebeleid, waarbij het mondiale Zuiden bepaalt waar waarde wordt gecreëerd, schrijven Besada en Abdelhadi (LSE). Echte macht zit in verwerking, waar China structurele voordelen heeft.

Veelgestelde vragen

Wat zijn kritieke mineralen?

Niet-brandstofmaterialen essentieel voor energie, defensie en technologie, met risico op leveringsonderbrekingen. Voorbeelden: lithium, kobalt, zeldzame aarden.

Waarom is China dominant?

Vroege en zware investeringen in raffinage gaven China >60% van lithium- en 80% van zeldzame aardverwerking.

Wat doet de VS?

Bilaterale akkoorden, FORGE, en een $10 mrd strategische reserve via Project Vault. >$30 mrd aan financiering.

Hoe reageert de EU?

CRMA met 60 strategische projecten. Tweede oproep met >160 aanvragen. Importafhankelijkheid blijft hoog.

Risico's voor ontwikkelingslanden?

Kansen maar ook milieuschade en mensenrechtenschendingen. VN vraagt om eerlijke bestuurskaders.

Conclusie

De wapenwedloop hertekent machtslijnen. Met China in de verwerking, de VS in alliantieopbouw en de EU achterop, ontstaan parallelle ketens. Beslissingen over deze mineralen bepalen de geopolitiek van de 21e eeuw.

Bronnen

• US State Department: 2026 Critical Minerals Ministerial
• Australische overheid: VS-Australië samenwerking kritieke mineralen
• UNCTAD Trade and Development Foresights 2026
• China's 15e Vijfjarenplan: sector kritieke mineralen
• LSE Business Review: De nieuwe race om kritieke mineralen
• EU tweede oproep voor strategische CRM-projecten