Kritieke mineralen: nieuwe knelpunten 2026

De wereldwijde vraag naar lithium, zeldzame aardmetalen, kobalt en koper zal naar verwachting vier tot zes keer zo groot worden in 2040, waardoor kritieke mineralen de bepalende hulpbronnencompetitie van het decennium worden. Vanaf 2026 controleert China tussen 60% en 80% van de wereldwijde raffinageverwerking voor deze mineralen, wat strategische kwetsbaarheden creëert die de Verenigde Staten en de Europese Unie proberen aan te pakken. De Critical Minerals Ministerial van februari 2026, georganiseerd door het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, leverde 11 nieuwe bilaterale overeenkomsten op en lanceerde de FORGE-alliantie, terwijl de EU haar Critical Raw Materials Act voortzet. Zowel het IMF World Economic Outlook van april 2026 als het WEF Global Risks Report identificeren concurrentie om hulpbronnen en geo-economische confrontatie als toprisico's voor 2026.

China's dominantie in mineraalverwerking

China's greep op kritieke mineraaltoeleveringsketens is ongekend. Volgens de ODI zal China tegen 2035 meer dan 60% van geraffineerd lithium en kobalt en ongeveer 80% van batterijgrafiet en zeldzame aardmetalen leveren. Deze dominantie strekt zich uit over het hele verwerkingssysteem. De China zeldzame aardmetalen dominantie dwingt westerse landen tot de realiteit: zelfs als er nieuwe mijnen buiten China opengaan, blijft de verwerkingsinfrastructuur overweldigend Chinees.

De Amerikaanse reactie: FORGE-alliantie en $30 miljard stimulans

Op 4 februari 2026 hield het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken de Critical Minerals Ministerial. Het middelpunt was de lancering van FORGE (Forum on Resource Geostrategic Engagement), voorgezeten door Zuid-Korea. FORGE heeft tot doel een preferentiële handels- en investeringszone voor kritieke mineralen te creëren. De VS heeft meer dan $30 miljard aan overheidsfinanciering gemobiliseerd, waaronder EXIM Bank's Project Vault van $10 miljard en Pax Silica. De ministeriële conferentie leverde 11 nieuwe bilaterale kaders op, waarmee het totaal op 21 komt.

Project Vault en binnenlandse mijnbouw

Project Vault richt een Amerikaanse Strategische Kritieke-Mineralenreserve op ter waarde van $12 miljard. Tegelijkertijd stimuleert de VS binnenlandse mijnbouwprojecten. Experts waarschuwen dat uitbreiding van traditionele mijnbouw alleen niet voldoende is. De VS kritieke mineralen strategie moet zich richten op verwerking, recycling en internationale partnerschappen.

De EU Critical Raw Materials Act en ReSourceEU-plan

De EU Critical Raw Materials Act stelt doelen voor 2030: 10% winning, 40% verwerking, 25% recycling, en max 65% uit één derde land. In maart 2026 versterkte de Raad de leveringszekerheid, en de Commissie kondigde €3 miljard aan financiering aan. Maatregelen omvatten versnelde vergunningen voor 60 projecten, €250 miljoen voor Vulcan Energy, en een exportverbod op afgedankte lithium-ionbatterijen naar niet-OESO-landen vanaf september 2026.

Hulpbronnennationalisme in het Mondiale Zuiden

Grondstoffenrijke landen eisen meer controle. De DRC levert 70% van kobalt, terwijl Chili, Peru en Argentinië koper en lithium leveren. Indonesië heeft exportverboden op nikkel, Mexico en Chili hebben lithium genationaliseerd. Dit hulpbronnennationalisme riskeert nieuwe knelpunten en hogere kosten.

Strategische kwetsbaarheden en militaire paraatheid

Zeldzame aardmetalen zijn essentieel voor defensiesystemen. China's controle over 85-90% van raffinage betekent dat elke verstoring de westerse defensie kan lamleggen. De kritieke mineralen militaire paraatheid nexus drijft samenwerking tussen defensie en mijnbouw.

Deskundigenperspectieven

'De uitdaging van kritieke mineralen is de belangrijkste hulpbronnencompetitie sinds de Koude Oorlog,' zegt Olena Borodyna, Senior Geopolitieke Risico-adviseur bij ODI.

FAQ

Wat zijn kritieke mineralen?

Essentiële grondstoffen voor groene energie, elektronica, defensie. Voorbeelden: lithium, kobalt, nikkel, zeldzame aardmetalen, koper, grafiet.

Waarom domineert China de verwerking?

Decennia van investeringen, subsidies en milde regulering. China heeft 60-90% van de mondiale raffinagecapaciteit.

Wat is FORGE?

Door VS geleide alliantie, voorgezeten door Zuid-Korea, gericht op preferentiële handelszone voor kritieke mineralen en prijsvloeren.

Hoeveel investeert de VS?

Meer dan $30 miljard, waaronder $10 miljard voor Project Vault.

Wat zijn risico's van hulpbronnennationalisme?

Exportverboden en nationalisatie kunnen knelpunten, prijsstijgingen en spanningen veroorzaken.

Conclusie en toekomstperspectief

De wedloop om kritieke mineralen hervormt mondiale machtsdynamiek. Succes hangt af van investeringen, innovatie en samenwerking.

Bronnen

• Amerikaans ministerie van Buitenlandse Zaken - Critical Minerals Ministerial 2026
• ODI - Geopolitiek van kritieke mineralen 2026
• Europese Commissie - Critical Raw Materials Act
• Raad van de EU - Grondstoffenpositie maart 2026
• IMF World Economic Outlook april 2026
• WEF Global Risks Report 2026
• Atlantic Council - FORGE-analyse