Kritieke Mineralen: VS-China Strijd om Toelevering

De wereldwijde strijd om kritieke mineralen is begin 2026 in een nieuwe fase beland. De VS en bondgenoten lanceren een tegenoffensief tegen China's dominantie in zeldzame aardmetalen. Beijing controleert 90% van raffinage en 94% van magneetproductie, wat risico's creëert voor EV's, windturbines, defensie en AI.

In februari 2026 onthulde de VS Project Vault ($10 miljard reserve) en FORGE (54 landen coalitie). De EU versnelt haar Critical Raw Materials Act met bindende 2030-doelen. De vraag is of dit binnen 12-18 maanden China's voorsprong kan doorbreken.

China's monopolie en exportcontroles

China's dominantie is decennia-lange strategie. Het wint 70% zeldzame aardmetalen, maar controleert 90% raffinage en 94% magneetproductie. In oktober 2025 voerde China exportcontroles in die de goedkeuring voor Europese bedrijven onder 25% drukten. Prijzen stegen tot zes keer. Het exportcontroleregime van 2025 toonde kwetsbaarheden: 80% van Europese bedrijven is afhankelijk van China.

Project Vault: $10 miljard voorraad

Project Vault (2 feb 2026) is een publiek-privaat partnerschap met Clarios, GE Vernova, Western Digital en Boeing. Het creëert een strategische reserve. Critici merken op dat de VS geen commerciële scheiding van zware zeldzame aardmetalen heeft. Zonder verwerkingsinfrastructuur blijft het een magazijn voor afhankelijke materialen.

FORGE: 54 landen coalitie

Op 4 feb 2026 lanceerden VS-functionarissen FORGE, opvolger van MSP. Het mobiliseert $30 miljard, waaronder Project Vault. De VS tekende 21 bilaterale akkoorden in vijf maanden. FORGE gebruikt referentieprijsvloeren via tarieven om Chinese dumping te bestrijden. Zuid-Korea is voorzitter. De FORGE-kritiekemineralencoalitie bestrijkt tweederde van de wereldeconomie.

EU's Critical Raw Materials Act

De EU versnelt CRMA (sinds mei 2024). Doelen: 10% winning, 40% verwerking, 25% recycling in 2030. De Commissie stelt €3 miljard beschikbaar via ReSourceEU. Vulcan Energy krijgt €250 miljoen voor Duits lithium. Exportbeperkingen op magneten en aluminium begonnen in 2026; batterijmaterialen naar niet-OESO-landen worden verboden vanaf sept 2026. De EU heeft 15 partnerschapsovereenkomsten.

Kan friend-shoring China's greep doorbreken?

Friend-shoring bouwt gediversifieerde ketens tussen bondgenoten. Een analyse waarschuwt dat alternatieven 20-30 jaar kosten, terwijl het venster 12-18 maanden is. China's voordelen: $120+ miljard overzeese mijnbouw, extraterritoriale controles, en regels die Chinese materialen in buitenlandse magneten beperken. De friend-shoring strategie voor kritieke mineralen staat voor aanzienlijke hindernissen.

Expert perspectieven

Griffith Asia Institute: 'China's dominantie is decennia-lange strategie. Nieuwe mijnen alleen falen zonder investeringen in scheiding en magneten.'

Atlantic Council: 'FORGE verschuift naar staatsmanschap via markten. Bilaterale hefboomwerking moet leiden tot plurilaterale coördinatie.'

FAQ: Kritieke mineralen

Wat zijn kritieke mineralen?
Grondstoffen zonder substituten, essentieel voor technologie, met beperkte producenten.

Waarom domineert China?
Decennia staatsinvesteringen in verwerking en geïntegreerde keten: ~90% raffinage, ~94% magneten.

Wat is Project Vault?
$10 miljard reserve om fabrikanten te beschermen tegen aanbodschokken.

Wat is FORGE?
54-landen coalitie, $30 miljard, referentieprijsvloeren om Chinese dumping te bestrijden.

Kan het Westen het monopolie doorbreken?
Experts verdeeld. China's voorsprong groot, venster 12-18 maanden.

Conclusie

Februari 2026 was een keerpunt. Project Vault, FORGE en CRMA zijn de sterkste westerse reactie. De kloof tussen ambitie en capaciteit is groot. De komende 12-18 maanden bepalen of friend-shoring China's monopolie kan doorbreken. Succes vereist investeringen in verwerking, vergunningen en politieke wil.

Bronnen

• U.S. Export-Import Bank, Project Vault Aankondiging, 2 feb 2026
• U.S. Department of State, 2026 Critical Minerals Ministerial Persbericht
• Europese Commissie, ReSourceEU Actieplan, 2026
• Griffith Asia Institute, 'China's Rare Earth Processing Dominance,' 2026
• Atlantic Council, 'US Critical Minerals Policy Goes Collaborative with FORGE'