Centrale banken ruilen dollar voor goud: verschuiving 2026

Het mondiale monetaire systeem ondergaat de grootste transformatie sinds het einde van Bretton Woods. In 2025 kochten centrale banken ruim 1.200 ton goud – het derde opeenvolgende jaar boven de 1.000 ton – terwijl het aandeel van de Amerikaanse dollar in de wereldwijde deviezenreserves daalde tot een recordlaag van 56,3%. Deze structurele verschuiving, gedreven door de bewapening van financiële sancties, de de-dollarisering door BRICS+ en groeiende Amerikaanse begrotingszorgen, hervormt de architectuur van de internationale financiële orde. De trend duidt op een beslissende overgang van een unipolair dollarstelsel naar een multipolair reservestelsel, met diepgaande gevolgen voor valutamarkten, overheidsschuld en mondiale financiële stabiliteit.

De omvang van de grote reserveverschuiving

Volgens de World Gold Council bedroegen de nettogoudaankopen door centrale banken in 2025 1.237 ton, met Polen (102 ton), India (82 ton) en China (57 ton gemeld, met schattingen van 200-300 ton niet-geregistreerde aankopen) als grootste kopers. Meer dan 40 centrale banken namen deel, wat de vraag breder en stabieler maakt. De Nationale Bank van Polen blijft de grootste koper, met een doel van 700 ton reserves als afdekking tegen geopolitieke risico's.

Tegelijkertijd daalde het dollaraandeel volgens IMF-COFER-gegevens in Q2 2025 naar 56,32% – het laagste sinds 1995. Het euroaandeel steeg naar 21,13%, terwijl niet-traditionele reservevaluta's gezamenlijk stegen naar 20,43%. De Chinese renminbi bleef stabiel op 2,12%. Deze daling is de climax van een negental kwartalen van afname; het dollaraandeel daalde van 72% in 2001 en 59% in 2020. De de-dollariseringstrend is sterk versneld sinds het bevriezen van circa $300 miljard aan Russische centralebankreserves in 2022.

Waarom centrale banken de dollar verlaten

De sanctieschok

De belangrijkste katalysator was de inbeslagname van Russische reserves door de VS. Zoals een Aziatische centralebankfunctionaris zei: Als ze Russische reserves kunnen bevriezen, kunnen ze dat bij iedereen doen. Goud heeft geen tegenpartijrisico en geen rechtsgebied. Het Global Risks Report 2026 van het World Economic Forum plaatst geo-economische confrontatie inmiddels als het grootste mondiale risico.

BRICS+ en de multipolaire push

De BRICS+-blok (nu met Egypte, Ethiopië, Iran, VAE en Indonesië) versnelt de de-dollarisering. BRICS-landen vereffenen circa 67% van de intra-blokhandel in lokale valuta. China's CIPS verwerkte in 2025 180 biljoen yuan ($24,7 biljoen), met 194 directe deelnemers in 124 landen. Hoewel de dollar nog 89% van de FX-transacties domineert, bouwt de BRICS-de-dollariseringspush geleidelijk alternatieve infrastructuur.

Verslechtering van de Amerikaanse begroting

De Amerikaanse overheidsschuld overschreed begin 2026 $38,5 biljoen, oftewel 100% van het bbp. Het Congressional Budget Office voorziet een tekort van $1,9 biljoen voor FY2026, groeiend naar $3,1 biljoen in 2036. Dit ondermijnt het vertrouwen in Amerikaanse staatsobligaties als reserveactiva. Goud, zonder wanbetalingsrisico en politieke trouw, wordt steeds aantrekkelijker.

Impact op financiële markten en overheidsschuld

De verschuiving heeft directe gevolgen voor de Amerikaanse leenkosten. Analisten schatten dat verminderde vraag naar Amerikaanse staatsobligaties door buitenlandse centrale banken de rente de komende tien jaar met 50-100 basispunten kan verhogen, wat honderden miljarden aan extra rentebetalingen toevoegt. De dollarindex (DXY) is 8% gedaald ten opzichte van de hoogtepunten in 2024. Goud bereikte in januari 2026 een recordhoogte van $5.595 per ounce en noteerde in april rond $4.728. De goudprijsvoorspelling 2026 blijft bullish, met een structurele vraag die een bodem rond $4.500-$4.600 creëert.

Expertperspectieven

Mark Carney, voormalig gouverneur van de Bank of England, noemde de verschuiving 'de meest diepgaande verandering in het internationale monetaire systeem sinds de jaren 1970'. Tijdens de IMF-vergaderingen in april 2026 zei hij: We bewegen van een wereld met één dominante reservevaluta naar een systeem met meerdere polen – de dollar, de euro, goud en mogelijk digitale valuta. Centrale banken bereiden zich daarop voor. Ook het IMF signaleerde dat geo-economische fragmentatie reservebeheerstrategieën hervormt.

Veelgestelde vragen

Waarom kopen centrale banken goud in plaats van dollars?

Om te diversifiëren weg van dollaractiva na de bevriezing van Russische reserves in 2022, als afdekking tegen Amerikaanse begrotingsproblemen en ter voorbereiding op een multipolair monetair systeem. Goud heeft geen tegenpartijrisico en is niet onderworpen aan buitenlandse jurisdictie.

Hoeveel goud kochten centrale banken in 2025?

Ongeveer 1.200-1.237 ton, het derde jaar op rij boven 1.000 ton. Grootste kopers waren Polen, India, China, Turkije en Kazachstan.

Wat is het aandeel van de dollar in de wereldwijde reserves?

In Q2 2025 stond het op 56,32%, het laagste sinds het begin van de IMF-records in 1995. Het daalde van 72% in 2001.

Zal de dollar zijn status als reservevaluta verliezen?

Een plotselinge ineenstorting is onwaarschijnlijk vanwege de diepe verankering, maar de trend wijst op een multipolair systeem waarin de dollar invloed deelt met de euro, goud, de renminbi en digitale activa.

Hoe beïnvloedt dit gewone beleggers?

Voortdurende diversificatie kan de dollar verzwakken, goudprijzen opdrijven en Amerikaanse leenkosten verhogen. Beleggers kunnen overwegen blootstelling aan goud, gediversifieerde valuta's en niet-Amerikaanse activa te vergroten.

Conclusie: Een nieuwe monetaire architectuur

De grote reserveverschuiving is geen tijdelijke reactie op geopolitieke schokken, maar een structurele heroriëntatie. Met meer dan 40 centrale banken die actief goud accumuleren, een dalend dollaraandeel en de WEF-classificatie van geo-economische confrontatie als het grootste risico van 2026, lijkt de momentum naar een multipolair reservestelsel onomkeerbaar. De toekomst van het mondiale monetaire systeem zal waarschijnlijk meerdere reserveactiva omvatten – de dollar, euro, goud en opkomende digitale valuta – in een meer gefragmenteerde maar mogelijk veerkrachtigere architectuur.

Bronnen

• World Gold Council, Gold Demand Trends Full Year 2025
• IMF COFER Database, Q2 2025
• World Economic Forum, Global Risks Report 2026
• Congressional Budget Office, Budget and Economic Outlook 2026–2036
• Committee for a Responsible Federal Budget, Fiscal Crisis Warning, January 2026
• Chicago Policy Review, BRICS and the Shift Away from Dollar Dependence, October 2025