Deutsch
English
Español
Français
Nederlands
Português
Het aandeel van de Amerikaanse dollar in de mondiale deviezenreserves is voor het eerst sinds 1995 onder de 57% gezakt, wat een historisch keerpunt markeert in het internationale monetaire systeem. Volgens de COFER-gegevens van het IMF voor het eerste kwartaal van 2026 bedraagt het dollaraandeel nog slechts 56,3%, een daling van 71% in 2000 en 65% in 2016. Deze daling is niet geïsoleerd; het is het zichtbare symptoom van een diepere structurele transformatie: de-dollarisatie. Aangedreven door de bewapening van financiële sancties, de opkomst van handelsafwikkeling in lokale valuta's binnen BRICS, en recordaankopen van goud door centrale banken, bouwt de wereld stil aan een multipolaire financiële architectuur. Deze analyse onderzoekt of we een geleidelijke reserverdiversificatie zien of een versnelde systemische verschuiving weg van de dollarhegemonie, en wat dit betekent voor de mondiale stabiliteit, Amerikaanse leenkosten en de toekomst van geld.
De gegevens: Een dieptepunt in dertig jaar
Het IMF's COFER-databank, bijgewerkt op 27 maart 2026, toont het dollaraandeel op 56,32% — een daling van 0,15 procentpunt kwartaal-op-kwartaal en ongeveer 9,5 procentpunt sinds 2015. De euro blijft stabiel rond 20%, terwijl de Chinese yuan is gestegen naar 1,95%. De meest opvallende verschuiving is in de categorie 'overige valuta', die van 1,7% in 2000 naar ongeveer 10% vandaag is gegroeid, wat een brede diversificatie weerspiegelt naar Australische dollars, Canadese dollars, Zwitserse franken en — steeds meer — goud. Centrale banken kochten in 2025 1.237 ton goud, het derde opeenvolgende jaar boven de 1.000 ton, volgens de Wereldgoudraad. De Nationale Bank van Polen leidde met 102 ton, terwijl China naar schatting 290 ton toevoegde. Meer dan 40 centrale banken namen deel aan de aankoopgolf, waarbij BRICS+-landen nu 17,4% van de mondiale goudreserves bezitten, tegen 11,2% in 2019. De trend van goudaankopen door centrale banken vertoont geen tekenen van afname, met een projectie van 750–850 ton in 2026.
Oorzaken van de-dollarisatie
Wapen van sancties
Het bevriezen van ongeveer $300 miljard aan Russische centrale bankreserves in 2022 was een keerpunt. Het toonde aan dat dollar-genomineerde activa om geopolitieke redenen konden worden ingenomen, wat centrale banken van Peking tot Brasília deed heroverwegen of hun dollarbezit veilig was. Het WEF Global Risks Report 2026 rangschikt geo-economische confrontatie als het grootste korte-termijnrisico, waarbij 68% van de respondenten een meer gefragmenteerde mondiale politieke omgeving verwacht. Zoals een hoge IMF-functionaris opmerkte: 'De reservestatus van de dollar was gebaseerd op vertrouwen. Sancties hebben dat vertrouwen sneller uitgehold dan enige economische maatstaf.'
BRICS handel in lokale valuta
BRICS+-landen voeren nu ongeveer 67% van de intra-blokhandel in lokale valuta, tegen minder dan 20% een decennium geleden. De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov bevestigde dat slechts 33% van de intra-BRICS-transacties in dollars wordt afgewikkeld. De Chinese yuan alleen al is goed voor 24% van de handelsafwikkelingen binnen het blok. Deze verschuiving wordt ondersteund door nieuwe financiële infrastructuur: China's Cross-Border Interbank Payment System (CIPS) verwerkte in 2025 meer dan $14,7 biljoen, waarbij 1.500+ instellingen in 117 landen zijn aangesloten. De groei van CIPS-betalingssysteem vormt een directe uitdaging voor SWIFT's dominantie in grensoverschrijdende berichtenuitwisseling.
Erosie van de petrodollar
Saoedi-Arabië heeft de yuan-prijs olie-export naar China verhoogd van 15% naar 22% van de totale zendingen, volgens handelsgegevens uit 2025. Hoewel het Koninkrijk het petrodollarsysteem niet formeel heeft verlaten, is de trend onmiskenbaar. China's ruwe olie-import bereikte een record van 11,6 miljoen vaten per dag in 2025, en Saoedi-Arabië blijft een belangrijke leverancier. De afname van het petrodollarsysteem blijkt ook uit Saoedi-Arabië's deelname aan Project mBridge, een multi-CBDC-platform voor grensoverschrijdende betalingen dat al meer dan $55 miljard aan transacties heeft verwerkt.
Impact op mondiale financiële stabiliteit
De de-dollarisatietrend heeft diepgaande gevolgen. Voor de Verenigde Staten betekent een dalend reserveaandeel hogere leenkosten. Buitenlandse bezittingen van Amerikaanse staatsobligaties zijn gedaald van een piek van $7,2 biljoen in 2021 naar ongeveer $6,5 biljoen in begin 2026. China alleen al heeft zijn bezit verminderd tot $759 miljard, tegen meer dan $1 biljoen in 2021. Analisten schatten dat elke procentpunt daling van het reserveaandeel van de dollar 10–15 basispunten aan de Amerikaanse langetermijnrente kan toevoegen, wat het federale tekort met tientallen miljarden per jaar zou kunnen verhogen. Voor opkomende markten biedt de verschuiving zowel kansen als risico's. Lokale-valutahandel vermindert de afhankelijkheid van dollar-intermediaire, verlaagt transactiekosten en valutarisico's. De overgang naar een multipolair systeem brengt echter fragmentatie met zich mee: verschillende betalingsnetwerken, uiteenlopende regelgevingsnormen en mogelijke liquiditeitstekorten in niet-dollarmarkten. De risico's van multipolair monetair systeem omvatten verhoogde volatiliteit terwijl centrale banken hun reservesamenstelling aanpassen. Goud is de belangrijkste begunstigde. Met centrale banken die drie opeenvolgende jaren meer dan 1.000 ton per jaar kopen, zijn de goudprijzen in 2025 gestegen tot boven $3.500 per ounce. Het metaal is nu goed voor ongeveer 30% van de mondiale reserveactiva, tegen 13% een decennium geleden. Analisten projecteren een steunniveau van $4.500–$4.600.
Expertperspectieven
Economen blijven verdeeld over de snelheid en omvang van de-dollarisatie. Eswar Prasad, hoogleraar aan Cornell University en auteur van The Future of Money, stelt dat 'de dominantie van de dollar van meerdere kanten afbrokkelt — reservediversificatie, verschuivingen in handelsafwikkeling en digitale valuta-innovatie. We zijn getuige van de geboorte van een meer gefragmenteerd, multipolair systeem.' Anderen waarschuwen tegen overinterpretatie van de gegevens. De dollar is nog steeds goed voor 88% van de mondiale deviezenomzet en 57% van de toegewezen reserves — een aandeel dat, hoewel dalend, nog steeds groter is dan de volgende vijf valuta's samen. Zoals een Federal Reserve-functionaris opmerkte: 'Berichten over de dood van de dollar zijn sterk overdreven. De netwerkeffecten, liquiditeit en institutionele diepgang van de dollarmarkten zijn niet gemakkelijk te repliceren.'
FAQ
Wat is de-dollarisatie?
De-dollarisatie verwijst naar de vermindering van het gebruik van de Amerikaanse dollar voor internationale handel, centrale bankreserves en grensoverschrijdende financiële transacties. Het wordt gedreven door geopolitieke, economische en technologische factoren.
Waarom daalt het reserveaandeel van de dollar?
De daling wordt gedreven door de bewapening van sancties (vooral het bevriezen van Russische reserves), de opkomst van BRICS-handel in lokale valuta, recordgoudaankopen door centrale banken en de ontwikkeling van alternatieve betalingssystemen zoals CIPS en mBridge.
Zal de dollar zijn status als reservemunt verliezen?
De meeste experts achten een plotselinge ineenstorting onwaarschijnlijk. De dollar profiteert van diepe liquiditeit, sterke instellingen en netwerkeffecten. Een geleidelijke overgang naar een multipolair systeem — waarin de dollar de dominantie deelt met de euro, yuan, goud en digitale valuta — wordt echter algemeen verwacht.
Hoe beïnvloedt de-dollarisatie de Amerikaanse leenkosten?
Naarmate buitenlandse centrale banken hun dollarbezit verminderen, daalt de vraag naar Amerikaanse staatsobligaties, wat de langetermijnrente kan opdrijven. Elke procentpunt daling van het reserveaandeel van de dollar kan 10-15 basispunten toevoegen aan de Amerikaanse obligatierente.
Welke rol speelt goud in de-dollarisatie?
Centrale banken kopen goud als een sanctiebestendige reserve-activa. Goud is nu goed voor ongeveer 30% van de mondiale reserves, tegen 13% een decennium geleden. Deze soevereine vraag heeft de goudprijs boven $3.500/oz gedreven en een structurele prijsbodem gecreëerd.
Conclusie: Een multipolaire toekomst
De dollar op 57% is geen crisis — maar het is een signaal. De mondiale financiële orde ondergaat de grootste transformatie sinds het einde van Bretton Woods. De opkomst van BRICS, de uitbreiding van CIPS, de goudkoorts en de erosie van de petrodollar wijzen allemaal op een meer gefragmenteerd, multipolair systeem. Voor investeerders, beleidsmakers en burgers is de belangrijkste vraag niet langer of de-dollarisatie zal plaatsvinden, maar hoe snel en hoe disruptief. De toekomst van de dollar als reservemunt zal afhangen van de Amerikaanse begrotingsdiscipline, geopolitieke terughoudendheid en het vermogen om zich aan te passen aan een wereld waarin geen enkele valuta domineert.
Follow Discussion