Zonsverduistering: Vergiet veiliger dan bril, zegt expert

Nu de totale zonsverduistering van 12 augustus 2026 nadert, bereiden miljoenen Europeanen zich voor. Oogartsen waarschuwen dat kijken zonder bescherming permanente schade kan veroorzaken, en zelfs gecertificeerde eclipsbrillen zijn mogelijk niet veilig. 'Een vergiet werkt beter,' zegt professor Mor Dickman van het UMC Utrecht, die het publiek oproept om eenvoudige huishoudelijke voorwerpen te gebruiken voor veilige projectie.

Waarom kijken naar een zonsverduistering blind kan maken

Bij een gedeeltelijke eclips lijkt de zon zwakker, wat velen misleidt. Volgens Dickman voel je niet dat er schade optreedt. Het netvlies heeft geen pijnreceptoren. Pas uren later verschijnen symptomen zoals blinde vlekken, en de schade door solar retinopathie is blijvend. De verminderde helderheid onderdrukt de natuurlijke reflex om weg te kijken. totale zonsverduistering van 1999 boven Europa was veilig, maar nu circuleren onveilige doe-het-zelfoplossingen online.

Waarom eclipsbrillen niet altijd veilig zijn

ISO 12312-2-eclipsbrillen waren de standaard, maar Dickman waarschuwt dat certificering geen garantie is. Er zijn veel nepproducten en zelfs echte brillen verslechteren door krassen. 'Ik zou mijn kinderen niet rechtstreeks naar de eclips laten kijken, ook niet met een eclipsbril,' zei hij. Gebruik nooit cd's, gewone zonnebrillen of dubbele zonnebrillen; deze blokkeren geen uv- en infraroodstraling.

De vergietmethode: gratis en veilig

Dickman adviseert indirect kijken via pinhole-projectie met een keukenzeef. 'Een vergiet, zeef of karton met een gaatje is genoeg,' zegt hij. Zonlicht valt door kleine openingen en projecteert sikkelvormige beelden van de eclips op een wit oppervlak.

Gebruik een vergiet zo:

• Rug naar de zon.
• Vergiet boven de schouder.
• Zonlicht door gaatjes op een muur of vel papier laten vallen.
• Projectie bekijken — nooit rechtstreeks door de gaatjes kijken.

De eclipstream van de ESA biedt een nog veiligere optie vanuit huis.

Netbeheerders waarschuwen ook

De eclips heeft ook invloed op het stroomnet. TenneT raadt af om elektrische auto's op te laden of wasmachines te gebruiken tijdens de piekverduistering (meer dan 80% in Nederland). De zonne-energieproductie daalt dan plotseling. Eerdere waarschuwingen golden voor de totale zonsverduistering van 2024 boven Noord-Amerika.

Veelgestelde vragen

Kan ik echt blind worden?

Ja. Zelfs een paar seconden kan solar retinopathie veroorzaken, met blijvende schade aan het centrale zicht. De schade is pijnloos en pas later merkbaar.

Wat als ik geen vergiet heb?

Bijna elk voorwerp met gaatjes werkt: een strohoed, vingers, of het gespikkelde licht onder een boom. Projecteer het beeld op een oppervlak.

Zijn ISO-gecertificeerde brillen veilig?

Niet per se. Certificaten kunnen vals zijn en brillen kunnen beschadigen. Controleer ze altijd voor gebruik en laat kinderen er niet alleen mee.

Wanneer begint de eclips in Nederland?

Rond 19:14 CEST, maximum om 20:10, einde 21:04. Westelijke delen zien meer verduistering.

Waar kan ik online kijken?

ESA en andere organisaties streamen live op hun websites en YouTube.