NASA lanceert Roman-telescoop voor donker heelal

NASA's Nancy Grace Roman-ruimtetelescoop werd op 30 augustus 2026 om 7:26 uur EDT gelanceerd vanaf het Kennedy Space Center in Florida aan boord van een SpaceX Falcon Heavy-raket. Het observatorium van 4,3 miljard dollar is ontworpen om donkere materie, donkere energie en meer dan 100.000 nieuwe exoplaneten te bestuderen, en te beantwoorden waarom het heelal steeds sneller uitdijt.

Wat is de Nancy Grace Roman-ruimtetelescoop?

De Roman Space Telescope is NASA's nieuwste infraroodobservatorium, vernoemd naar Nancy Grace Roman (1925–2018), de eerste vrouw in een hoge functie bij NASA en bekend als de 'moeder van Hubble'. De missie gebruikt een primaire spiegel van 2,4 meter, geschonken door het National Reconnaissance Office, vergelijkbaar met die van Hubble. Het belangrijkste instrument is de Wide Field Instrument, een infraroodcamera van 300,8 megapixels die beelden maakt die net zo scherp zijn als die van Hubble, maar met een gezichtsveld dat 100 keer groter is.

Volgens NASA kan Roman de hemel 1.000 keer sneller in kaart brengen dan Hubble. 'Wat Roman in één maand waarneemt, zou Hubble 100 jaar kosten', zegt Julie McEnery, senior projectwetenschapper van de telescoop. De missie is ook complementair aan de Euclid-missie van de Europese Ruimtevaartorganisatie, die eveneens donkere energie onderzoekt.

Waarom donkere materie en donkere energie bestuderen?

Sinds de oerknal zo'n 13,8 miljard jaar geleden dijt het heelal uit, en die uitdijing versnelt. Wetenschappers schrijven deze versnelling toe aan een mysterieuze kracht: donkere energie. Volgens huidige schattingen bestaat gewone materie slechts uit ongeveer 5% van het heelal, terwijl donkere materie ongeveer 27% en donkere energie ongeveer 68% uitmaakt.

Roman zal miljarden sterrenstelsels in kaart brengen en drie onafhankelijke technieken gebruiken: baryonische akoestische oscillaties, verre supernova's en zwakke zwaartekrachtlenzen, om te meten hoe de kosmische versnelling in de loop van de tijd is veranderd. Dit kan helpen om de zogenaamde 'Hubble-spanning' op te lossen, een discrepantie in metingen van de uitdijingssnelheid van het heelal. De gegevens van de telescoop kunnen ook licht werpen op de rol van donkere materie bij de vorming van sterrenstelsels.

Hoe Roman exoplaneten en zwarte gaten ontdekt

Naar verwachting zal Roman meer dan 100.000 nieuwe exoplaneten ontdekken, tegenover de ongeveer 6.000 die tot nu toe zijn bevestigd. Het zal gebruikmaken van gravitationele microlensing om planeten te detecteren tot een massa van enkele malen die van de maan, waaronder vrij zwevende planeten die om geen enkele ster draaien. Het Coronagraph Instrument zal de atmosferen van planeten rond nabije sterren direct in beeld brengen en analyseren.

Het observatorium zal ook op zoek gaan naar oorspronkelijke zwarte gaten en een enorme hemelkaart produceren. NASA zegt dat het tonen van de volledige mozaïek meer dan een half miljoen 4K-televisies zou vereisen. In vijf jaar tijd zal Roman naar verwachting ongeveer 2.500 terabytes aan gegevens downlinken, tegenover Hubble's 172 terabytes in 30 jaar.

Impact op astronomie en toekomstige ontdekkingen

Het ruimtevaartuig is nu op een reis van drie maanden naar het tweede Zon-Aarde Lagrangepunt (L2), op ongeveer 1,5 miljoen kilometer van de aarde. De ingebruikname duurt drie tot vier maanden; de eerste beelden worden begin 2027 verwacht. NASA-beheerder Jared Isaacman noemde de missie 'een nieuwe atlas van het heelal', en adjunct-beheerder Nicky Fox beschreef Roman als een 'ontdekkingsmachine' die het onzichtbare zichtbaar zal maken.

De missie werd negen maanden eerder dan gepland en binnen het budget gelanceerd, een belangrijke mijlpaal voor NASA's vlaggenschip-astrofysicaprogramma. Romans groothoekonderzoeken zullen samenwerken met de James Webb Space Telescope, die de zeldzame objecten die Roman vindt, zal opvolgen.

Veelgestelde vragen

Wat is de Roman Space Telescope?

De Nancy Grace Roman-ruimtetelescoop is een NASA-infraroodobservatorium dat op 30 augustus 2026 werd gelanceerd om donkere materie, donkere energie en exoplaneten te bestuderen.

Hoe snel is de Roman-telescoop vergeleken met Hubble?

Roman kan de hemel 1.000 keer sneller in kaart brengen dan Hubble en legt beelden vast met een gezichtsveld dat 100 keer groter is.

Hoeveel exoplaneten zal Roman ontdekken?

NASA verwacht dat Roman meer dan 100.000 nieuwe exoplaneten zal ontdekken, tegenover ongeveer 6.000 die nu bekend zijn.

Wanneer zijn de eerste beelden van Roman beschikbaar?

De eerste beelden worden begin 2027 verwacht, na een reis van drie maanden naar L2 en drie tot vier maanden ingebruikname.

Wie is Nancy Grace Roman?

Nancy Grace Roman (1925–2018) was de eerste hoofdastronoom van NASA en speelde een sleutelrol bij de totstandkoming van de Hubble Space Telescope, wat haar de bijnaam 'moeder van Hubble' opleverde.