SETI zoekt misschien op verkeerde frequenties: nieuwe studie

Astronomen die op zoek zijn naar buitenaardse intelligentie hebben hun ontvangers misschien al meer dan zes decennia op het verkeerde deel van het radiospectrum afgestemd. Nieuw onderzoek van de Universiteit van Manchester suggereert dat de smalle frequentieband die traditioneel door SETI-projecten wereldwijd wordt gebruikt — het zogenaamde 'water hole' tussen 1,42 en 1,66 GHz — wetenschappers ertoe kan brengen veelbelovende signalen op hogere frequenties over het hoofd te zien. 'De verwachting is dat het universum vol leven zou moeten zijn en dat we er radiosignalen van moeten kunnen vinden,' zegt Rob van den Berg, ruimte-expert bij de Sonnenborgh Sterrenwacht in Utrecht. 'Maar tot nu toe hebben we op een zeer beperkte manier gezocht.'

Waarom astronomen al tientallen jaren het 'water hole' doorzoeken

Sinds de geboorte van de moderne radioastronomie en SETI in de jaren zestig, concentreerden de meeste zoektochten naar buitenaardse technosignaturen zich op een smal frequentievenster tussen 1,42 GHz (emissielijn van neutraal waterstof) en 1,66 GHz (emissielijn van hydroxyl). Wetenschappers redeneerden dat elke beschaving die in staat is tot interstellaire communicatie van nature voor dit 'stille' gebied van het spectrum zou kiezen, gelegen tussen de twee chemische bestanddelen van water — vandaar de naam 'water hole'. De logica was overtuigend: water is essentieel voor leven zoals wij dat kennen, en waterstof is het meest voorkomende element in het universum. Deze aanpak heeft echter grote delen van het radiospectrum genegeerd. 'Decennialang hebben SETI-onderzoeken zich gericht op een relatief klein stukje van het radiospectrum. We wilden weten wat er zou gebeuren als we ergens totaal anders keken,' legt Louisa Mason uit.

Eerste SETI-onderzoek met de ALMA-telescoop

Mason voerde de eerste SETI-zoektocht uit met behulp van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) in Noord-Chili — de krachtigste radiotelescoop ter wereld die werkt op millimeter- en submillimeter-golflengten (35–950 GHz). Anders dan traditionele SETI-instrumenten die in het gigahertz-bereik luisteren, onderzoekt ALMA frequenties die 10 tot 100 keer hoger zijn. Mason's team doorzocht gearchiveerde ALMA-waarnemingen op smalbandige signalen die op kunstmatige technologie konden wijzen. De resultaten, gepresenteerd op 24 juli 2026 tijdens de National Astronomy Meeting van de Royal Astronomical Society in Birmingham, lieten geen kandidaat-technosignaturen zien. Maar het nulresultaat is geen teleurstelling — het opent een nieuwe grens. 'Dit onderzoek opent een volledig nieuw deel van de zoekruimte,' zei Mason. 'Het toont aan dat we effectief kunnen zoeken op deze hogere frequenties, en dat gearchiveerde telescoopgegevens een enorm onbenut potentieel hebben.'

6,1 miljoen sterren: de verrassing van de 'stellaire bijvangst'

Een van de opvallendste bevindingen kwam toen Mason een eerdere Breakthrough Listen-survey opnieuw analyseerde die 1.327 puntposities had bekeken. Met behulp van de Gaia-sterrencatalogus schatten astronomen dat ze ongeveer 288.000 sterren hadden onderzocht. Maar toen Mason het Besançon Galactisch Model toepaste — een geavanceerde simulatie van de Melkweg — steeg het aantal tot meer dan 6,1 miljoen sterren, een factor 21 hoger. 'Een van de meest opwindende uitkomsten is dat we veel meer sterren hebben onderzocht dan we aanvankelijk dachten,' merkte Mason op. Dit 'stellaire bijvangst'-effect treedt op omdat radiotelescopen signalen opvangen van alle sterren binnen hun gezichtsveld, niet alleen het beoogde doelwit. De bevinding suggereert dat eerdere SETI-campagnes, waaronder die van Breakthrough Listen en andere grote initiatieven, veel uitgebreider waren dan oorspronkelijk gedacht — hoewel nog steeds beperkt tot dezelfde smalle frequentieband.

Wat dit betekent voor de toekomst van de zoektocht naar buitenaards leven

Mason en haar collega's benadrukken dat het uitblijven van een detectie niet betekent dat intelligent buitenaards leven niet bestaat. De studie omvatte slechts een klein aantal waarnemingen en twee beperkte frequentiebereiken. De belangrijkste conclusie is dat SETI haar zoektocht moet verbreden over een groter deel van het radiospectrum, gebruikmakend van gearchiveerde gegevens van telescopen die oorspronkelijk voor andere astrofysische doeleinden zijn ontworpen. Ook rekenkracht was een knelpunt. 'De datavolumes zijn enorm. Maar nu kunnen we kunstmatige intelligentie gebruiken om naar signalen te zoeken,' zegt Van den Berg. Machine-learning algoritmen kunnen petabytes aan gearchiveerde telescoopdata veel sneller doorzoeken dan menselijke onderzoekers en mogelijk patronen identificeren die traditionele analyses zouden missen.

Veelgestelde vragen

Wat is het 'water hole' in SETI?

Het 'water hole' is het radiofrequentiebereik tussen 1,42 GHz (waterstof-emissielijn) en 1,66 GHz (hydroxyl-emissielijn). Omdat waterstof en hydroxyl samen water vormen, werd dit gebied beschouwd als een natuurlijk ontmoetingspunt voor interstellaire communicatie en is het sinds de jaren zestig de primaire focus van SETI-zoektochten.

Waarom gebruikten astronomen ALMA voor SETI?

ALMA werkt op veel hogere frequenties (35–950 GHz) dan traditionele SETI-instrumenten. Door voor het eerst op deze millimeter- en submillimeter-golflengten te zoeken, kunnen onderzoekers een volledig nieuw deel van het radiospectrum verkennen dat decennialang over het hoofd is gezien.

Wat is 'stellaire bijvangst'?

Stellaire bijvangst verwijst naar sterren die onbedoeld in het gezichtsveld van een telescoop worden gevangen tijdens een waarneming gericht op een ander doelwit. Heranalyse met geavanceerdere galactische modellen onthulde dat een enkele survey met 1.327 puntposities in werkelijkheid meer dan 6,1 miljoen sterren besloeg, in plaats van de eerder getelde 288.000.

Betekent dit dat er geen buitenaards leven is?

Nee. De studie stelt expliciet dat het niet vinden van een signaal het bestaan van buitenaardse intelligentie niet uitsluit. De zoektocht gebruikte slechts een klein aantal gearchiveerde waarnemingen en twee smalle frequentiebanden. Het toont simpelweg aan dat astronomen hun zoekstrategie moeten verbreden.