Carney waarschuwt in Davos voor instorten wereldorde

Canadese premier met krachtige waarschuwing op Wereld Economisch Forum

De Canadese premier Mark Carney hield een krachtige toespraak op het Wereld Economisch Forum in Davos die een staande ovatie en brede lof van internationale waarnemers ontving. In zijn 16 minuten durende speech verklaarde Carney dat de huidige wereldorde een 'breuk' doormaakt in plaats van een overgang, en waarschuwde hij dat de op regels gebaseerde internationale systeem aan het afbrokkelen is.

'Nostalgie is geen strategie'

Carney, een voormalig centrale bankier die tientallen keren in Davos is geweest, noemde president Trump niet bij naam, maar zijn verwijzingen waren onmiskenbaar. 'Laat ik er niet omheen draaien: we bevinden ons midden in een breuk, niet in een overgangsperiode,' zei Carney tegen het publiek. 'De manier waarop de wereld politiek en economisch is georganiseerd, komt niet terug. De op regels gebaseerde wereldorde is aan het wankelen. We moeten er niet rouwig om zijn. Nostalgie is geen strategie.'

De toespraak komt tegen de achtergrond van Trumps dreigementen om Groenland te annexeren en importheffingen op te leggen aan Europese bondgenoten die zijn territoriale ambities tegenwerken. Trump heeft 10% heffingen gedreigd aan acht Europese landen vanaf volgende maand, oplopend tot 25% in juni als ze zijn Groenland-overname niet steunen.

Het bordje van de groenteboer: een waarschuwing tegen meegaandheid

Carney trok een krachtige analogie uit het essay 'De macht van de machtelozen' van de Tsjechische dissident Václav Havel uit 1979. 'Zijn antwoord begon met een groenteboer,' legde Carney uit. 'Elke ochtend hangt deze winkelier een bordje in de etalage: Arbeiders van de wereld, verenigt u! Hij gelooft het zelf niet. Niemand gelooft het. Maar hij hangt het bordje toch op, om problemen te voorkomen. En omdat elke winkelier in elke straat hetzelfde doet, blijft het systeem bestaan.'

Carney betoogde dat systemen macht behouden omdat mensen doen alsof ze waar zijn. 'Als één persoon stopt met handelen, als de groenteboer zijn bordje weghaalt, begint de illusie barsten te vertonen. Het is tijd dat bedrijven en landen hun borden weghalen.'

Middelgrote mogendheden moeten zich verenigen of 'op het menu staan'

De Canadese premier riep middelgrote mogendheden zoals Canada op om de krachten te bundelen in het aangezicht van grote mogendheidsagressie. 'Want als we niet aan tafel zitten, dan staan we op het menu,' waarschuwde hij, met een zin die door de conferentiehallen weerklonk.

Carneys toespraak wordt beschouwd als een belangrijk moment in de internationale diplomatie. De Canadese hoogleraar internationale betrekkingen Jack Cunningham vertelde aan The Guardian: 'Carney is de eerste belangrijke westerse leider die erkent dat de systemen van internationale orde aan het afbrokkelen zijn. Veel westerse leiders zijn op zoek naar iemand die de koers uitzet, en deze toespraak is een belangrijk signaal.'

Geopolitieke context: Groenlandcrisis en verschuivende allianties

De toespraak komt op een moment dat Canada de banden met China heeft aangehaald, waarbij Carney de relatie met Peking recentelijk 'voorspelbaarder dan met de VS' noemde. Deze strategische verschuiving weerspiegelt groeiende zorgen over Trumps onvoorspelbaarheid en zijn herhaalde verwijzingen naar Canada als 'de 51ste staat.'

Trump arriveerde in Davos kort na Carneys toespraak, waar Europese leiders hoopten hem te overtuigen zijn Groenland-plannen op te geven. De Amerikaanse president heeft zijn territoriale ambities gerechtvaardigd door nationale veiligheidszorgen over Russische en Chinese activiteiten in het Noordpoolgebied aan te voeren, ondanks dat de VS al een militaire basis in Groenland heeft.

De National Observer noemde Carneys toespraak 'de belangrijkste in de geschiedenis van het land tot nu toe,' terwijl The New York Times de strategische belangen van Canada opmerkte om afstand te nemen van een steeds onvoorspelbaarder buurland.

Terwijl de wereld de zich ontvouwende Groenlandcrisis gadeslaat, markeert Carneys toespraak een bepalend moment in hoe middelgrote mogendheden reageren op het uiteenvallen van gevestigde internationale normen en de opkomst van grote mogendheidsagressie.