Iran erkent 3.117 doden bij protesten in eerste officiële telling

Iraanse staats-tv onthult officieel dodental tijdens harde aanpak

Voor het eerst sinds de landelijke protesten eind december uitbraken, hebben Iraanse autoriteiten een dodental erkend van de gewelddadige onderdrukking. De staatstelevisie maakte bekend dat 3.117 mensen zijn omgekomen tijdens de onrust, waarvan 2.427 worden omschreven als 'onschuldige slachtoffers.' De cijfers komen van de door de overheid gefinancierde Stichting voor Martelaren en vertegenwoordigen een belangrijke erkenning van een regime dat eerder specifieke slachtofferaantallen vermeed.

De officiële telling blijft echter aanzienlijk lager dan schattingen van mensenrechtenorganisaties. De in de VS gevestigde Human Rights Activists News Agency (HRANA) meldt minstens 4.519 doden, met meer dan 9.000 aanvullende gevallen nog in onderzoek. 'Het verschil toont de poging van de regering om de omvang van de tragedie te minimaliseren,' zegt mensenrechtenanalist Sarah Johnson, die de situatie vanuit Washington volgt.

Protesten die het land schokten

De demonstraties begonnen op 28 december 2025, aanvankelijk aangewakkerd door economische grieven waaronder recordhoge inflatie, voedselprijzen en valutadepreciatie. Wat begon als economische protesten evolueerde snel naar een bredere beweging die het gezag van de Islamitische Republiek uitdaagde, verspreid over alle 31 provincies van Iran. Tegen 9 januari 2026 waren miljoenen de straat opgegaan in wat de grootste opstand sinds de Islamitische Revolutie van 1979 werd.

De regering reageerde met een brute onderdrukking, waarbij vanaf 8 januari landelijke internet- en telefoonblackouts werden geïmplementeerd. Veiligheidsdiensten zouden scherp munitie hebben gebruikt tegen demonstranten, waarbij ziekenhuizen in Teheran en Shiraz overweldigd werden door slachtoffers. Volgens Wikipedia-documentatie betrokken de protesten diverse groepen waaronder bazaarhandelaren, universiteitsstudenten, vakbonden en oppositieorganisaties.

Internationale reacties en spanningen

Het escalerende geweld heeft internationale veroordeling opgeroepen en spanningen tussen Iran en de Verenigde Staten verhoogd. Amerikaans president Donald Trump waarschuwde het Iraanse regime om te stoppen met het doden van demonstranten en af te zien van executies van arrestanten, waarbij hij stelde dat 'alle opties, inclusief militaire actie, op tafel blijven liggen.'

Iraans minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi reageerde met een duidelijke waarschuwing: 'Dit is geen bedreiging, maar een realiteit die ik expliciet moet overbrengen. Een confrontatie zal de hele regio in haar greep nemen en gevolgen hebben voor mensen wereldwijd.' Hij voegde toe dat Teheran 'met alles wat we hebben zal terugslaan als we opnieuw worden aangevallen,' verwijzend naar het 12-daagse conflict met Israël vorig jaar.

De Verenigde Naties hebben diepe bezorgdheid geuit, waarbij secretaris-generaal António Guterres Iraanse autoriteiten opriep om vrijheid van meningsuiting te handhaven en verdere slachtoffers te voorkomen. VN-mensenrechtenexperts hebben Iran opgeroepen om 'de cyclus van geweld te doorbreken en ruimte te creëren voor betekenisvolle dialoog.'

Aanhoudingen en angst voor executies

Naast het dodental melden mensenrechtenorganisaties massale arrestaties. HRANA documenteert minstens 26.000 detenties, wat angst oproept dat sommige arrestanten executie kunnen ondergaan. Iran behoort historisch gezien tot de landen met de hoogste executiecijfers wereldwijd.

Zaterdag erkende opperste leider Ayatollah Ali Khamenei dat 'duizenden zijn overleden' maar gaf de Verenigde Staten en Israël de schuld, waarbij hij demonstranten 'terroristische vertegenwoordigers' van Iran's aartsvijanden noemde. Deze framing lijkt bedoeld om de harde reactie te rechtvaardigen voor zowel binnenlandse publiek als veiligheidsdiensten.

Hoewel protestactiviteit de afgelopen dagen lijkt te zijn afgenomen, blijft onafhankelijke verificatie uitdagend door de voortdurende internetstaking. De informatieblackout heeft het onmogelijk gemaakt om een compleet beeld te krijgen van de huidige omstandigheden in Iran, waardoor de werkelijke omvang van de tragedie mogelijk veel groter is dan officiële cijfers suggereren.