Onrust in Iran houdt aan: zeker 16 doden bij protesten

Economische crisis in Iran leidt tot landelijke protesten

Al meer dan een week wordt Iran geteisterd door wijdverspreide protesten waarbij volgens mensenrechtenorganisaties minstens 16 doden zijn gevallen. Wat begon als stakingen van winkeliers in de Grote Bazaar van Teheran op 28 december 2025, is uitgegroeid tot de grootste anti-regeringsdemonstraties sinds de protesten rond Mahsa Amini in 2022-2023, verspreid over minstens 30 steden in het land.

Economische grieven voeden demonstraties

De protesten werden aanvankelijk veroorzaakt door een inflatie die in december 2025 opliep tot 42,2%, gecombineerd met een recordlage valutakoers waarbij de Iraanse rial ongeveer 1,45 miljoen waard was voor één Amerikaanse dollar. 'We kunnen basisvoedsel niet meer betalen,' zei een Teheraanse winkelier die deelnam aan de eerste stakingen. 'De regering praat over kernprogramma's terwijl onze kinderen honger lijden.'

Volgens de Wikipedia-pagina over de Iraanse protesten 2025-2026 is de economische crisis verergerd door hernieuwde VN-sancties die in september 2025 na een pauze van tien jaar opnieuw werden ingesteld. Deze 'snapback'-sancties, gerelateerd aan het Iraanse kernprogramma, hebben de economie van het land ernstig getroffen, met name winkeliers die afhankelijk zijn van geïmporteerde goederen.

Mensenrechtenorganisaties documenteren slachtoffers

Twee prominente mensenrechtenorganisaties volgen het geweld. De Hengaw Organization for Human Rights meldt minstens 17 doden sinds het begin van de protesten, terwijl het Human Rights Activists News Agency (HRANA) 16 dodelijke slachtoffers documenteert. Beide organisaties melden ook ongeveer 582 arrestaties, hoewel deze cijfers niet onafhankelijk kunnen worden geverifieerd vanwege overheidsbeperkingen op mediatoegang.

'Het patroon van geweld tegen demonstranten volgt een bekend script in Iran,' merkte een Midden-Oosten mensenrechtenonderzoeker op. 'Veiligheidsdiensten reageren op economische protesten met buitensporig geweld, wat leidt tot tragisch verlies van levens.'

Internationale reacties en beschuldigingen

De protesten hebben internationale aandacht getrokken, vooral vanuit de Verenigde Staten. President Donald Trump tweette steun voor de demonstranten en zei: 'Als Iran niet stopt met het doden van demonstranten, zullen de Verenigde Staten hen te hulp komen. We zijn klaar voor actie.' Deze verklaring wordt door sommige analisten geïnterpreteerd als een mogelijke dreiging van interventie.

Iraanse functionarissen hebben met verzet gereageerd. Opperste Leider Ayatollah Ali Khamenei verklaarde dat hij 'niet zal buigen voor de vijand,' terwijl leden van de Iraanse veiligheidsraad de Verenigde Staten en Israël hebben beschuldigd van het aanwakkeren van de protesten. 'Dit is een buitenlands complot om ons land te destabiliseren,' beweerde een veiligheidsraadslid op sociale mediaplatform X.

Bredere context van economische ineenstorting

De huidige protesten vinden plaats tegen de achtergrond van een ernstige economische verslechtering. Volgens analyse van Deutsche Welle zal de inflatie in Iran in 2026 naar verwachting boven de 40% blijven, na een inflatie van 42,4% in 2025. De munt heeft in slechts zes maanden ongeveer de helft van zijn waarde verloren, wat de koopkracht van gewone Iraniërs verwoest.

Deze economische ineenstorting wordt verergerd door milieuproblemen zoals waterschaarste en ernstige luchtvervuiling in Teheran. Ook politieke onzekerheid dreigt met vragen over de gezondheid van de 86-jarige Opperste Leider Ayatollah Ali Khamenei en mogelijke opvolgingskwesties.

Historische patronen van protest

De huidige golf van onrust volgt op eerdere protesten in 2025, waaronder landelijke stakingen door verpleegkundigen, boeren, arbeiders, bakkers, vrachtwagenchauffeurs en chauffeurs in mei 2025. Deze eerdere protesten waren reacties op stijgende verzekeringspremies, slechte wegveiligheid, hoge brandstofprijzen en lage vrachtprijzen.

Zoals gedocumenteerd in de Wikipedia-pagina over Iraanse protesten in mei 2025, troffen deze stakingen meer dan 155 steden en leidden ze tot aanzienlijke bevoorradingstekorten, wat de aanhoudende economische druk op de Iraanse samenleving aantoont.

Wat komt er nu?

Nu de protesten hun tweede week ingaan, houden analisten verschillende belangrijke ontwikkelingen in de gaten. De reactie van veiligheidstroepen, mogelijke internationale interventie en of de regering zinvolle economische concessies doet, zullen het verloop van de onrust bepalen. Omdat zowel demonstranten als regeringsfunctionarissen geen tekenen van terugtrekking vertonen, staat Iran voor een cruciaal moment dat zijn politieke en economische toekomst zou kunnen hervormen.

'De mensen hebben hun breekpunt bereikt,' merkte een Iraanse econoom in het buitenland op. 'Wanneer je economische wanhoop combineert met politieke onderdrukking, creëer je voorwaarden voor aanhoudende onrust. De reactie van de regering in de komende dagen zal cruciaal zijn.'