Meerdere doden gemeld bij aanhoudende economische protesten in Iran

Economische crisis Iran leidt tot dodelijkste protesten in drie jaar

Iran beleeft de grootste golf van burgerlijke onrust sinds de protesten rond Mahsa Amini in 2022, waarbij meerdere doden zijn gemeld terwijl economische onvrede escaleert in gewelddadige confrontaties tussen demonstranten en veiligheidstroepen. De protesten, die op 28 december 2025 begonnen, hebben zich over het hele land verspreid, aangewakkerd door een instortende munt, oplopende inflatie en wijdverbreide economische problemen.

Dodelijke confrontaties in meerdere steden

Volgens berichten van Iraanse media en mensenrechtenorganisaties zijn verschillende mensen omgekomen op verschillende locaties in Iran. Het aan de regering gelieerde persbureau Fars en mensenrechtengroep Hengaw meldden doden in Lordegan, een stad in het westen van Iran. De autoriteiten bevestigden ook een dode in Kuhdasht, een andere westelijke stad, terwijl Hengaw een extra dode meldde in de centrale provincie Isfahan.

De exacte omstandigheden rond de doden blijven onduidelijk, met tegenstrijdige berichten over of de slachtoffers betogers of veiligheidspersoneel waren. 'De situatie is de afgelopen 48 uur dramatisch geëscaleerd,' zei een anonieme mensenrechtenactivist die de protesten volgt. 'Wat begon als economische protesten is nu veranderd in iets veel gevaarlijkers.'

Economische wortels van de onrust

De protesten begonnen bij winkeliers in de Grote Bazaar van Teheran die zondag hun winkels begonnen te sluiten uit protest tegen de aanpak van de economische crisis door de regering. De Iraanse rial is ingestort tot recorddieptes, met een koers van ongeveer 1,4 miljoen rial per Amerikaanse dollar - een dramatische devaluatie die basisgoederen voor veel Iraniërs onbetaalbaar heeft gemaakt.

De inflatie bereikte in december 2025 42,2%, waarbij voedselprijzen met 72% stegen en zorgkosten met 50% toenamen. 'Mensen kunnen zich geen eten meer veroorloven, en de regering lijkt meer bezig met buitenlands beleid dan met haar eigen burgers,' zei Reza, een in Teheran gevestigde handelaar die deelnam aan de eerste protesten.

De economische crisis is verergerd door het herinvoeren van VN-sancties in september 2025, nadat het VK, Frankrijk en Duitsland het snapback-mechanisme in de VN-Veiligheidsraad hadden geactiveerd, verwijzend naar Iraanse schendingen van het nucleaire akkoord van 2015. Deze sancties hebben de Iraanse economie verder geïsoleerd van de wereldmarkt.

Reactie van de regering en escalatie

President Masoud Pezeshkian heeft geprobeerd de crisis aan te pakken door het hoofd van de centrale bank te vervangen en bereidheid te tonen tot dialoog met demonstranten. Deze maatregelen hebben echter weinig gedaan om de onrust te bedwingen. Op maandag, slechts één dag na het begin van de protesten, trad de president van de Iraanse centrale bank af en benoemde Pezeshkian snel een voormalig minister als zijn vervanger.

Veiligheidstroepen hebben gereageerd op de protesten met traangas en, volgens sommige berichten, scherpe munitie. Video's die op sociale media circuleren, tonen demonstranten die proberen overheidsgebouwen binnen te dringen in de zuidelijke stad Fasa, terwijl betogers in andere steden anti-regeringsleuzen hebben geroepen, waaronder 'Dood aan de dictator' en 'Noch Gaza noch Libanon, mijn leven voor Iran.'

'Dit vertegenwoordigt de meest serieuze uitdaging voor het regime sinds de protesten van 2022,' merkte Midden-Oosten analist Sarah Miller op. 'De combinatie van economische wanhoop en politieke onvrede creëert een onstabiele situatie die significante regionale implicaties kan hebben.'

Historische context en toekomstperspectief

De huidige protesten markeren de grootste uitbraak van onrust in Iran sinds de protesten rond Mahsa Amini in 2022-2023, die door autoriteiten bruut werden onderdrukt. Die beweging, aangewakkerd door de dood van een jonge vrouw in politiehechtenis, resulteerde in honderden doden en duizenden arrestaties.

Deskundigen waarschuwen dat de economische situatie geen tekenen van onmiddellijke verbetering vertoont. Volgens Wikipedia's analyse van de Iraanse economische crisis leeft tussen 27% en 50% van de Iraniërs nu onder de armoedegrens, een scherpe stijging ten opzichte van 2022. Het ministerie van sociale zekerheid kondigde in 2024 aan dat 57% van de Iraniërs enige vorm van ondervoeding ervaart.

Terwijl de protesten hun vijfde dag ingaan, volgt de internationale gemeenschap de situatie op de voet. De Verenigde Staten en Europese landen hebben hun bezorgdheid geuit over het geweld, terwijl regionale machten de potentiële implicaties voor de stabiliteit in het Midden-Oosten beoordelen. Zonder duidelijke oplossing in zicht, geloven veel analisten dat de protesten een keerpunt kunnen markeren in het politieke landschap van Iran.