VS militaire opbouw rond Iran zet regio op scherp

Massale Amerikaanse militaire inzet omringt Iran

Het Midden-Oosten maakt een van de meest significante Amerikaanse militaire opbouwoperaties van de afgelopen jaren mee, nu de spanningen met Iran een kookpunt bereiken. Satellietbeelden uit Jordanië tonen een aanzienlijke inzet van Amerikaanse gevechtsvliegtuigen en militaire toestellen op bases door het hele land, terwijl de USS Abraham Lincoln Strike Group—een nucleair aangedreven vliegdekschip vergezeld door torpedojagers—is gearriveerd in het operatiegebied van het Amerikaanse Centrale Commando in Qatar.

Deze militaire escalatie komt tegen de achtergrond van aanhoudende protesten in Iran die bruut zijn onderdrukt door veiligheidstroepen. Hoewel de straten van Teheran stiller zijn geworden, melden ooggetuigen dat de onderdrukking veel gewelddadiger was dan aanvankelijk werd erkend, met sommige media zoals Time magazine die aanzienlijk hogere dodentallen rapporteren dan de officiële cijfers.

Regionale luchtvaartmaatschappijen annuleren vluchten vanwege veiligheidszorgen

De escalerende spanningen hebben al invloed gehad op de burgerluchtvaart in de regio. Grote Europese luchtvaartmaatschappijen waaronder KLM, Air France, British Airways en Lufthansa hebben vluchten naar Israël en Golfstaten geannuleerd vanwege veiligheidszorgen. KLM is verder gegaan door personeel te evacueren uit Saoedi-Arabië's Dammam en Dubai.

Israël heeft zijn militaire en luchtmacht alertniveaus verhoogd naar hun hoogste staat, hoewel civiele verdedigingsinstructies van het Home Front Command voorlopig ongewijzigd blijven. Ondertussen heeft Iran duidelijke waarschuwingen afgegeven, waarbij wordt gesteld dat elke militaire actie zal worden beantwoord met "totale oorlog" en dat Amerikaanse en coalitietroepen legitieme doelen zullen worden.

Het delicate machtsevenwicht in de Golf

Wat deze situatie bijzonder complex maakt, is de genuanceerde positie van Golfstaten ten opzichte van mogelijke militaire actie tegen Iran. Volgens majoor-generaal (b.d.) Sayed Ghoneim, voorzitter van het Institute for Global Security & Defense Affairs in Abu Dhabi, zijn Golfstaten verrassend terughoudend over interventie—niet omdat ze het Iraanse regime steunen, maar omdat de gevolgen moeilijk te controleren zouden zijn.

'Wat de Golfstaten vooral niet willen, is een Midden-Oosten waarin Israël onbetwist dominant wordt,' legt Ghoneim uit. 'Iran fungeert al jaren als een soort 'balansventiel' tegen Israëlische superioriteit: opgelegd en impopulair, maar strategisch nuttig. Het ondermijnen of laten instorten van Iran zou die rem weghalen en Israël juist ruimte geven om zijn regionale overwicht af te dwingen.'

Ghoneim, een gepensioneerde Egyptische generaal met uitgebreide regionale veiligheidsexpertise, merkt op dat dit verklaart waarom landen rond de Golf liever vasthouden aan een ingewikkeld machtsevenwicht met meerdere 'polen'. 'Ze hebben er belang bij dat Iran blijft bestaan, niet als bondgenoot, maar als factor die de balans in stand houdt,' zegt hij. 'Niet omdat ze Iraanse invloed willen, maar omdat ze geen regio willen waarin één speler alles bepaalt: niet Israël, en ook niet een onbeperkte opmars van Saudi-Arabië.'

Washington's strategische doelstellingen

Met het Iraanse regime nog steeds stevig aan de macht, blijven er vragen over wat Washington hoopt te bereiken met deze militaire opbouw. Volgens Ghoneim is het primaire doel niet formeel regime change, maar eerder gedwongen gedragsverandering: terugdringen van het nucleaire programma, indammen van Iraanse regionale invloed en herstellen van afschrikking.

'Regime-instorting blijft een doelstelling, maar geen openlijke Amerikaanse inzet, omdat Washington strategische uitkomsten wil zonder daarna eigenaar te worden van de chaos na een val,' zegt Ghoneim.

Hij ziet twee mogelijke richtingen voor de Amerikaanse strategie: 'Als Trump prioriteit geeft aan het laten instorten van het regime, dan kan dat via het aanjagen van een nieuwe protestgolf, of via het uitschakelen van de symbolen van het systeem, zoals Khamenei en specifieke leiders van de Revolutionaire Garde.'

'En als de prioriteit ligt bij het afdwingen van samenwerking? Dan worden vooral de nucleaire, militaire en economische capaciteiten het doelwit, met als boodschap: meebuigen of verder verlies van strategische ruimte.'

Hoogspanning in regionale berekeningen

De Amerikaanse luchtmachtbasis Al-Udeid in Qatar, die ook het Amerikaanse Centrale Commando huisvest, ligt ruim binnen aanvalsbereik van Iran. Washington lijkt echter te proberen de Golfstaten uit de directe vuurlinie te houden door het vliegdekschip in te zetten en bases in Jordanië en andere locaties te gebruiken.

Terwijl de regio zijn adem inhoudt, zullen de komende dagen uitwijzen of deze massale militaire inzet dient als afschrikmiddel, een voorbode van beperkte aanvallen, of het begin van een uitgebreidere confrontatie die het geopolitieke landschap van het Midden-Oosten voor jaren zou kunnen hervormen.