Kritieke Mineralen Race: VS en EU vs China in 2026

De wereldwijde strijd om kritieke mineralen—lithium, kobalt, zeldzame aardmetalen en grafiet—is in 2026 uitgegroeid tot een bepalende geopolitieke strijd. De vraag zal naar verwachting vier tot zes keer toenemen tegen 2040, gedreven door elektrische voertuigen, AI-datacentra en defensiesystemen. China controleert momenteel ongeveer 70% van de verwerking van zeldzame aardmetalen en 60% van de lithiumraffinage, en gebruikt exportbeperkingen als hefboom, terwijl de VS en de EU racen om alternatieve toeleveringsketens op te bouwen. Het Global Risks Report 2026 van het World Economic Forum rangschikt geoeconomische confrontatie als het grootste mondiale risico.

China's Strategische Dominantie in Kritieke Mineralen

Peking heeft een ongekende greep op de toeleveringsketens voor kritieke mineralen. China is verantwoordelijk voor ongeveer 90% van de wereldwijde verwerking van zeldzame aardmetalen en 70% van de raffinagecapaciteit voor lithium. In 2025 voerde China nieuwe exportcontroles in op zeldzame aardmetalen, wat leidde tot schokgolven op de wereldmarkten. Een tweede golf van beperkingen in oktober 2025 omvatte extraterritoriale bepalingen die producten met zelfs 0,1% Chinese zeldzame aardmetalen troffen, maar dit werd opgeschort tot november 2026 na internationale tegenreacties. De exportcontroles op zeldzame aardmetalen door China hebben een dubbele prijsstructuur gecreëerd, met prijzen die buiten China tot zes keer zo hoog zijn.

De VS-reactie: FORGE-initiatief en Project Vault

In februari 2026 lanceerden de VS het Forum on Resource Geostrategic Engagement (FORGE) als opvolger van het Minerals Security Partnership. FORGE verenigt 54 landen met meer dan $30 miljard aan financieringsverplichtingen om de verwerkingsdominantie van China te counteren. Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio kondigde 11 nieuwe bilaterale kaders voor kritieke mineralen aan. Een centraal onderdeel is Project Vault, een strategische reserve van $10-12 miljard beheerd door de Export-Import Bank. De VS streven naar 50% binnenlandse levering van kritieke mineralen in 2035. Het FORGE-initiatief voor kritieke mineralen omvat ook een nieuwe handelszone met minimumprijzen.

EU's Critical Raw Materials Act: ambitieuze doelen, implementatiekloven

De Europese Critical Raw Materials Act (CRMA), van kracht sinds mei 2024, stelt ambitieuze doelen voor 2030: 10% van de jaarlijkse behoefte uit eigen winning, 40% uit verwerking en 25% uit recycling. In 2025 keurde de Commissie 60 strategische projecten goed. De Europese Rekenkamer waarschuwt echter dat de EU achterblijft. Van de 47 goedgekeurde strategische projecten zijn er slechts vijf volledig gefinancierd en hebben er tien vergunningen, met een kapitaaltekort van naar schatting €22,5 miljard. Europa blijft kritiek afhankelijk van China voor 100% van de zware zeldzame aardmetalen en 85% van de lichte. De CRMA-doelen van de EU worden belemmerd door vertragingen in vergunningen en onvoldoende financiering.

Golfstaten en Australië: de spilspelers

Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten zijn opgekomen als cruciale spelers. Met meer dan $100 miljard aan investeringen via staatsinvesteringsfondsen verwerven zij agressief lithium-, koper- en zeldzame aardmetalen in Afrika, Latijns-Amerika en Centraal-Azië. Australië, al een grote lithiumproducent, positioneert zich als betrouwbare Westerse leverancier. De Australische strategie voor kritieke mineralen omvat A$4 miljard aan overheidsfinanciering, maar projecten lopen tot 2030 en later.

Het tien jaar durende leveringstekort

Het meest alarmerende voor westerse beleidsmakers is het leveringstekort voordat nieuwe projecten op schaal komen. Typische mijnbouw-tot-verwerkingstijdlijnen zijn 10-15 jaar, dus de meeste westerse projecten komen pas rond 2035 online. Het IEA Global Critical Minerals Outlook 2025 voorspelt dat de vraag naar lithium vijf keer zal groeien tegen 2040, terwijl koper tegen 2035 een tekort van 30% zal hebben. Neodymiumprijzen stegen met 34% in begin 2026. Dit decenniumlange gat dreigt decarbonisatiedoelen te ontsporen en markten te fragmenteren.

Expertperspectieven

"De race om kritieke mineralen gaat niet alleen om mijnbouw—het gaat om verwerking, en China heeft een bijna onoverbrugbare voorsprong," zegt Dr. Sarah Chen van het Center for Strategic and International Studies. "Het venster van 12 tot 18 maanden voor diversificatie is onrealistisch; we kijken naar een decennium voordat zinvolle alternatieven beschikbaar komen." Europese parlementsanalisten waarschuwen dat de exportcontroles van China al productievertragingen hebben veroorzaakt in de automobiel- en defensiesector. De wereldwijde diversificatie van toeleveringsketens kent structurele belemmeringen.

FAQ: Race om Kritieke Mineralen

Wat zijn kritieke mineralen?

Kritieke mineralen zijn grondstoffen die essentieel zijn voor nationale economieën en veiligheid, met kwetsbare toeleveringsketens. Ze omvatten lithium, kobalt, zeldzame aardmetalen, grafiet en andere gebruikt in EV's, hernieuwbare energie, defensie en elektronica.

Waarom domineert China de verwerking van kritieke mineralen?

China investeerde decennia in verwerkingsinfrastructuur, profiterend van lagere milieunormen, staatssubsidies en strategische planning. Het controleert nu ~70% van de verwerking van zeldzame aardmetalen en ~60% van de lithiumraffinage wereldwijd.

Wat is het Amerikaanse FORGE-initiatief?

FORGE is een coalitie van 54 landen, gelanceerd in februari 2026, die meer dan $30 miljard mobiliseert om toeleveringsketens voor kritieke mineralen te diversifiëren weg van China. Het vervangt het Minerals Security Partnership.

Kan de EU haar CRMA-doelen voor 2030 halen?

Huidige beoordelingen suggereren dat de EU achterblijft. Slechts 5 van de 47 strategische projecten zijn volledig gefinancierd, met een kapitaaltekort van €22,5 miljard. De EU blijft sterk afhankelijk van Chinese verwerking voor zeldzame aardmetalen.

Hoe lang duurt het voordat westerse projecten het leveringstekort dichten?

De meeste westerse mijnbouw- en verwerkingsprojecten worden pas rond 2035 op schaal verwacht, wat een kritiek decenniumlang leveringstekort creëert dat decarbonisatiedoelen en energiemaatregelen bedreigt.

Conclusie: een gefragmenteerde toekomst

Het schaakbord van kritieke mineralen hervormt de mondiale machtsdynamiek. De strategische hefboom van China, de VS-EU-respons en de opkomst van Golfspelers creëren een multipolaire toeleveringsketenarchitectuur. Het venster van 12-18 maanden voor diversificatie is waarschijnlijk onvoldoende; de echte tijdlijn loopt tot 2035 en verder. Zonder versnelde investeringen, gestroomlijnde vergunningen en diepere internationale samenwerking, riskeert de wereld een gefragmenteerde markt die zowel klimaatdoelen als economische stabiliteit ondermijnt.

Bronnen

• US State Department: 2026 Critical Minerals Ministerial
• European Commission: Critical Raw Materials Act
• IEA Global Critical Minerals Outlook 2025
• World Economic Forum Global Risks Report 2026
• Thomson Reuters 2026 Global Trade Report
• European Parliament Think Tank: China's Rare Earth Export Restrictions