Kritieke mineralen race: nationalisme hervormt wereldmacht 2026

De wereldwijde race om kritieke mineralen op te slaan heeft in 2026 een hoogtepunt bereikt. De VS, EU, Australië en Zuid-Korea haasten zich om strategische reserves aan te leggen van zeldzame aardmetalen, lithium en kobalt, essentieel voor AI, defensie en de energietransitie. China controleert nog steeds meer dan 60% van de wereldwijde raffinagecapaciteit en heeft exportcontroles als wapen ingezet. De race om strategische voorraden kritieke mineralen vervangt vrijemarktprincipes door grondstofnationalisme.

Project Vault: VS investeert $12 miljard

In februari 2026 kondigde president Trump Project Vault aan, een $12 miljard initiatief voor een strategische reserve. Het combineert $10 miljard aan leningen van de Export-Import Bank met $2 miljard private financiering. Bedrijven als General Motors en Boeing nemen deel. De reserve omvat kobalt, grafiet, lithium en zeldzame aardmetalen. 'Project Vault weerspiegelt de Strategische Petroleumreserve maar voor moderne technologie', aldus een functionaris. In 2024 was de VS volledig afhankelijk van import voor 12 kritieke mineralen.

RESourceEU: Europese gezamenlijke voorraad

De EU heeft RESourceEU gelanceerd, een gezamenlijk voorraadinitiatief van december 2025, geleid door Italië, Frankrijk en Duitsland. Het omvat gezamenlijke inkoop, opslag en recycling, met €3 miljard aan financiering. De urgentie komt door Chinese exportcontroles in 2025 die Europese prijzen voor zeldzame aardmetalen tot zes keer die in China opdreven.

FORGE alliantie en ministeriële 2026

Op 4 februari 2026 organiseerde de VS de Critical Minerals Ministerial met 54 landen. De uitkomst was FORGE, een plurilaterale coalitie met preferentiële handelszones en prijsvloeren. De VS tekende 11 nieuwe bilaterale overeenkomsten, wat het totaal op 21 bracht, en mobiliseerde $30 miljard aan investeringen. De FORGE alliantie kritieke mineralen bestrijkt tweederde van de wereldeconomie.

Australië en Zuid-Korea

Australië kondigde in 2025 een reserve van $1,2 miljard aan voor vier zeldzame aardelementen. Zuid-Korea onthulde een strategie van $172 miljoen voor 17 kritieke mineralen, met samenwerking via FORGE én China. De Zuid-Korea kritieke mineralen strategie omvat de VS, Vietnam en Laos.

China's dominantie

China controleert 91% van de raffinage van zeldzame aardmetalen, 60% van lithium en 71% van kobalt, en investeerde sinds 2023 $120 miljard in buitenlandse mijnbouw. Exportcontroles sinds april 2025 vereisen licenties voor producten met Chinese grondstoffen, met een goedkeuringspercentage onder 25% voor Europese bedrijven. De China exportcontroles kritieke mineralen hebben prijsstijgingen van zes keer veroorzaakt.

Mondiaal grondstofnationalisme

Indonesië (71% van nikkel) en andere landen voeren exportbeperkingen in. Het WEF Global Risks Report 2026 noemt geoeconomische confrontatie het grootste risico. 'Voorraadopbouw is nu geopolitiek gedreven', aldus een analist.

Kan afhankelijkheid tegen 2030 verminderen?

Experts zijn sceptisch vanwege China's decennialange investeringen en de gemiddelde 29 jaar om een mijn in de VS te openen. De onafhankelijkheid van toeleveringsketens voor kritieke mineralen wint echter kracht. FORGE en $30 miljard kunnen het Chinese monopolie uithollen, maar de tijd dringt.

FAQ

Wat is Project Vault?

Een $12 miljard Amerikaans initiatief uit februari 2026 om een strategische reserve kritieke mineralen op te bouwen en afhankelijkheid van China te verminderen.

Wat is FORGE?

Een plurilaterale coalitie gelanceerd in 2026 die een preferentiële handelszone voor kritieke mineralen creëert met prijsvloeren en tarieven.

Hoeveel raffinage controleert China?

Meer dan 60% van de wereldwijde raffinage, waaronder 91% van zeldzame aardmetalen, 60% van lithium en 71% van kobalt.

Wat is RESourceEU?

Een EU-initiatief van december 2025 voor gezamenlijke voorraadopbouw en inkoop van kritieke grondstoffen, met €3 miljard.

Kunnen VS en bondgenoten afhankelijkheid verminderen tegen 2030?

Experts zijn sceptisch door China's infrastructuur en trage Amerikaanse vergunningen, maar de inspanningen zijn ongekend.

Conclusie

De race van 2026 markeert een fundamentele verschuiving naar grondstofnationalisme. Of onafhankelijkheid tegen 2030 haalbaar is, blijft onzeker, maar het tijdperk van goedkope, neutrale aanvoer is voorbij.

Bronnen

• Amerikaans Ministerie van Buitenlandse Zaken - Critical Minerals Ministerial 2026
• CBS Nieuws - Project Vault Aankondiging
• Europese Commissie - RESourceEU
• IEA - Exportcontroles op Kritieke Mineralen
• Atlantic Council - FORGE Analyse
• WEF Global Risks Rapport 2026
• Australische Overheid - Strategische Reserve Kritieke Mineralen
• Modern Diplomacy - Zuid-Korea Kritieke Mineralen Strategie