IFS: Healey heeft £35 miljard nodig of begroting is fictie

Wat is de begrotingsuitdaging van £35 miljard?

Het Institute for Fiscal Studies (IFS) waarschuwt dat minister van Financiën John Healey zo'n £35 miljard extra moet vinden, anders dreigt zijn begroting van 28 oktober een 'werk van fictie' te worden. De schatting, gemeld door de BBC, komt op het moment dat de Britse dieselprijs een record van 200,01p per liter bereikt en wereldwijde brandstofverstoringen de inflatie aanwakkeren, wat de fiscale ruimte van de minister onder druk zet.

Het groenboek van het IFS van 12 oktober stelt dat de hogere inflatie door de oorlog in het Midden-Oosten en de Russische invasie van Oekraïne de departementale budgetten heeft uitgehold. Tegelijkertijd zorgt de toezegging om de defensie-uitgaven tegen 2030 naar 3% van het bbp te brengen voor een structureel gat. Ongewijzigde totale uitgaven zouden volgens de denktank betekenen dat openbare diensten later dit decennium reëel worden gekort.

Waarom 'op dezelfde voet doorgaan' geen optie is

IFS-directeur Helen Miller zei dat een begroting zonder harde keuzes 'impliciete bezuinigingen' opschrijft die Healey niet van plan is uit te voeren en dus 'een werk van fictie' is. Ze drong erop aan nu geloofwaardige uitgavenkaders vast te leggen in plaats van beslissingen door te schuiven naar de uitgavenronde van volgend jaar.

Het IFS berekent dat hogere leenkosten tegen 2029-30 ongeveer £10 miljard extra rente op de staatsschuld opleveren. Dat laat circa £20 miljard fiscale ruimte over, tegen £24 miljard in de lenteprognose van het OBR. Hogere belastinginkomsten door inflatie compenseren een deel, maar de gecombineerde defensie- en publieke druk vereist nog steeds £35 miljard aan nieuw geld of gelijkwaardige besparingen.

Defensie en belastingbeloften compliceren de rekensom

Healey herhaalde de belofte van Labour om de inkomstenbelasting, National Insurance en btw niet te verhogen. Dat laat weinig opties: kortingen op onbeschermde departementen, hervorming van de bijstand of belastingen op vermogen, spaargeld en huurinkomsten. De Britse defensiedoelstelling van 3% van het bbp in 2030 verhoogt de druk. Volgens het IFS is eventuele 'ademruimte' voor huishoudens waarschijnlijk tijdelijk en beperkt.

Wat het gat van £35 miljard betekent voor huishoudens en markten

De waarschuwing valt samen met een piek in de dieselprijs. De RAC meldt een record van 200,01p per liter begin oktober, terwijl benzine gemiddeld 174,71p kostte. Brentolie, net boven $70 per vat voor de oorlog tussen de VS en Israël en Iran, sprong boven $120 en zakte naar ongeveer $100 nadat vredesbesprekingen mislukten.

Brandstofkosten werken direct door in transport, landbouw en schoolvervoer; de stijging van de dieselprijs is een van de redenen dat de inflatieverwachtingen zijn verslechterd. De AA noemde de situatie 'troosteloos' en Fed-bestuurder Christopher Waller waarschuwde dat energiekosten hoog kunnen blijven door verzekeringskosten voor tankers en schip-tot-schipoverslag in de Straat van Hormuz.

Reacties en marktimplicaties

Het ministerie van Financiën zegt zich aan de begrotingsregels te houden, in afwachting van de OBR-prognose van oktober. Obligatiebeleggers kijken echter gespannen toe: een geloofwaardigheidstekort kan de Britse gilts en hypotheekrentes opdrijven, die al boven 6% liggen.

De economieredacteur van The Independent merkte op dat het bedrag van £35 miljard een schatting op basis van aannames is, waaronder of defensie daadwerkelijk 3% haalt, en dat het kan meevallen of tegenvallen afhankelijk van de Amerikaanse politiek, energieprijzen en vredespogingen. Toch is de druk reëel, met failliete gemeenten, volle rechtbanken en verwaarloosde wegen als bewijs dat niets doen onhoudbaar is.

FAQ: IFS-waarschuwing over £35 miljard

Waarom noemt het IFS de begroting mogelijk fictie? Zonder £35 miljard aan nieuw geld of bezuinigingen impliceren de uitgaventotalen reële kortingen op openbare diensten die de regering niet heeft toegezegd.

Wat veroorzaakt het gat? Hogere inflatie door de oorlogen in het Midden-Oosten en Oekraïne, de defensiedoelstelling van 3% van het bbp in 2030 en stijgende leenkosten.

Hoeveel fiscale ruimte heeft Healey? Ongeveer £20 miljard, tegen £24 miljard in de OBR-lenteprognose, na £10 miljard extra rentelasten.

Gaan de belastingen omhoog? Labour sluit inkomstenbelasting, National Insurance en btw uit, maar volgens het IFS zijn andere belastingverhogingen of kortingen nodig.

Wanneer is de begroting? Minister John Healey presenteert zijn begroting op 28 oktober 2026.

Conclusie

De eerste begroting van Healey wordt niet beoordeeld op de hoofdpunten, maar op of de cijfers kloppen. Zoals het IFS het zegt: een begroting die doet alsof het gat van £35 miljard niet bestaat, is een 'werk van fictie' — en de markten vergeven die fictie mogelijk niet.