Trump machteloos: Iran bepaalt agenda in Midden-Oosten

Het mislukken van een mogelijk vredesakkoord tussen de Verenigde Staten en Iran om de afgelopen weken vooruitgang te boeken, laat zien hoe president Donald Trump de diplomatieke agenda niet meer onder controle heeft, volgens strategische analisten. Patrick Bolder, analist bij het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS), stelt dat Trump steeds machteloozer wordt nu Iran het tempo en de voorwaarden van de onderhandelingen dicteert.

Wat is de huidige stand van de VS-Iran onderhandelingen?

De VS-Iran onderhandelingen, die in april 2025 begonnen onder Omaanse bemiddeling, zijn herhaaldelijk vastgelopen. Nadat een door Trump gestelde deadline van 60 dagen zonder akkoord verstreek, lanceerde Israël in juni 2025 grootschalige aanvallen op Iraanse nucleaire locaties, waarop Iran de gesprekken opschortte. Een tijdelijk staakt-het-vuren werd aangekondigd op 7 april 2026, maar eind mei 2026 verbrak Iran alle contacten met de VS. Op 3 juni 2026 viel Iran Koeweit en Bahrein aan, wat leidde tot Amerikaanse vergeldingsaanvallen en het fragiele bestand bedreigde.

Volgens Bolder laat de situatie zien dat Trump 'vastzit in het moeras' en de gebeurtenissen niet langer onder controle heeft. 'Hij bepaalt niet langer de agenda — Iran doet dat,' zei Bolder tegen BNR. De analist wees op Trumps boze telefoongesprek met de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, waarin Trump Netanyahu naar verluidt 'f***ing crazy' noemde vanwege Israëlische aanvallen op Libanon. Iran had een mogelijke vredesdeal gekoppeld aan een staakt-het-vuren in Libanon, waardoor Trump gedwongen werd namens Iran in te grijpen. De onderhandelingen over een nucleaire deal tussen de VS en Iran blijven in het ongewisse.

Waarom verliest Trump de controle over het buitenlands beleid?

Midden-Oosten: Iran en Israël

Trumps onvermogen om een deal met Iran te sluiten is het meest zichtbare teken van zijn afnemende invloed. Ondanks herhaalde beweringen dat een deal op handen was, sprak Iran hem elke keer tegen. De aanvallen op Koeweit en Bahrein op 3 juni — gericht op Amerikaanse bondgenoten — daagden de Amerikaanse afschrikking rechtstreeks uit. De VS sloegen terug, maar Bolder merkt op: 'Niemand heeft er baat bij om het allemaal opnieuw te laten ontploffen. De kosten voor Amerika zijn enorm, en ze hebben hun wapenvoorraden aanzienlijk uitgeput.'

De gespannen uitwisseling met Netanyahu onderstreept Trumps verminderde hefboomwerking. Volgens Amerikaanse functionarissen zei Trump tegen Netanyahu: 'Je zou in de gevangenis zitten als ik er niet was. Ik red je a*s. Iedereen haat je nu.' Trump bevestigde het gesprek later in de podcast 'Pod Force One', waarin hij zei dat hij 'een beetje geïrriteerd' was en tegen Netanyahu zei 'we moeten hiermee stoppen'. De episode benadrukte hoe Trumps uitdagingen in het Midden-Oostenbeleid hem in een reactieve houding hebben gedwongen.

Oekraïne: Europa vult het gat

Trumps belofte om de oorlog in Oekraïne in 24 uur te beëindigen, is niet uitgekomen. In plaats daarvan hebben de VS de wapen- en inlichtingensteun aan Oekraïne verminderd. Bolder stelt echter dat Oekraïne niet langer afhankelijk is van Washington: 'Oekraïne heeft Amerika niet meer zo hard nodig.' Europese partners zijn bijgesprongen en Oekraïne dringt erop aan dat de EU een plaats krijgt aan de onderhandelingstafel. De Amerikaanse militaire hulp aan Oekraïne is drastisch gedaald — de NDAA van 2025 omvatte slechts $400 miljoen voor het Ukraine Security Assistance Initiative, tegenover $14 miljard in 2024.

Taiwan: Xi Jinping bepaalt de koers

In Azië ziet Bolder hetzelfde patroon. Tijdens een telefoongesprek in februari 2026 drong de Chinese president Xi Jinping er bij Trump op aan 'uiterste voorzichtigheid' te betrachten met wapenverkopen aan Taiwan. Trump stemde ermee in om wapenleveringen tegen te houden — een breuk met decennia van Amerikaans beleid. 'Eerdere presidenten beschouwden wapenverkopen aan Taiwan als niet-onderhandelbaar. Trump doorbreekt dat taboe,' zei Bolder. 'Het is een teken van zwakte. Het is niet langer Trump die de agenda bepaalt — het is Xi.' De spanningen tussen de VS en China over Taiwan in 2026 weerspiegelen een bredere verschuiving in machtsdynamiek.

Impact: een 'lame duck' Amerika?

Bolder concludeert dat de Verenigde Staten wereldwijd 'lam' zijn geworden. Op drie continenten — het Midden-Oosten, Europa en Azië — reageert Trump op gebeurtenissen in plaats van ze vorm te geven. De Amerikaanse militaire opbouw in het Midden-Oosten, met 50.000 troepen, heeft niet geleid tot diplomatieke hefboomwerking. De aanvallen van Iran op Koeweit en Bahrein, gecombineerd met hun nucleaire verrijkingsvooruitgang, suggereren dat Teheran denkt ongestraft te kunnen handelen.

De situatie heeft wereldwijde gevolgen. De Straat van Hormuz is gedeeltelijk geblokkeerd, wat de oliemarkten bedreigt. Europese bondgenoten voeren steeds vaker een onafhankelijk defensiebeleid. En China profileert zich als een rivaal die de dienst uitmaakt. Zoals Bolder het zei: 'Trump is machteloos. Hij bepaalt niet langer de agenda — Iran, China en zelfs zijn eigen bondgenoten doen dat.'

Veelgestelde vragen

Wat veroorzaakte het mislukken van de VS-Iran onderhandelingen?

De onderhandelingen mislukten nadat Israël in juni 2025 aanvallen uitvoerde op Iraanse nucleaire locaties, na het verstrijken van Trumps deadline van 60 dagen zonder deal. Iran schortte de gesprekken op en ondanks een kort staakt-het-vuren in april 2026, leidden verdere aanvallen op Koeweit en Bahrein in juni 2026 tot een mislukking.

Noemde Trump Netanyahu echt 'crazy'?

Meerdere bronnen, waaronder Axios en ABC News, meldden dat Trump grof taalgebruik gebruikte tegen Netanyahu tijdens een telefoongesprek eind mei 2026, waarbij hij hem 'f***ing crazy' noemde vanwege Israëlische aanvallen op Libanon. Trump bevestigde het gesprek maar zei dat hij niet boos was, alleen 'geïrriteerd'.

Hoe is het Amerikaanse beleid ten aanzien van Taiwan veranderd onder Trump?

Trump stemde ermee in de wapenverkopen aan Taiwan stop te zetten na een telefoongesprek met de Chinese president Xi Jinping in februari 2026, een belangrijke afwijking van eerdere Amerikaanse regeringen die dergelijke verkopen als niet-onderhandelbaar beschouwden.

Verminderen de VS de steun aan Oekraïne?

Ja. De Amerikaanse militaire hulp aan Oekraïne is sterk gedaald, van $14 miljard in 2024 naar $400 miljoen in de NDAA van 2025. Europese bondgenoten hebben hun steun verhoogd en Oekraïne vertrouwt meer op Europese defensiepartnerschappen.

Wat zijn de risico's van verdere escalatie met Iran?

Analisten waarschuwen dat voortdurende aanvallen op Amerikaanse bondgenoten in de Golf een bredere regionale oorlog kunnen uitlokken. De VS hebben 50.000 troepen in de regio en beide partijen hebben wapenvoorraden uitgeput. Een grootschalig conflict zou ernstige economische gevolgen hebben, waaronder verstoringen van de olieleveringen via de Straat van Hormuz.

Bronnen

• BNR Nieuwsradio: 'Trump is machteloos, hij bepaalt de agenda niet, maar Iran' (3 juni 2026)
• ABC News: 'Trump vloekte tegen Netanyahu in gesprek over escalatie Libanon' (mei 2026)
• Wikipedia: Onderhandelingen tussen Iran en de Verenigde Staten 2025–2026
• The Guardian: 'Xi Jinping waarschuwt Trump voor voorzichtigheid bij wapenverkopen aan Taiwan' (februari 2026)
• Atlantic Council: 'Wat zit er in de nieuwe Amerikaanse defensiewet voor Oekraïne' (december 2025)