Iraans regime onder druk, maar revolutie vereist meer

Iraans leiderschap onder ongekende druk tijdens protesten

Het Iraanse regime staat voor een van zijn ernstigste uitdagingen in decennia terwijl massaprotesten door het land blijven gaan, maar experts waarschuwen dat een succesvolle revolutie verschillende cruciale elementen vereist die nog ontbreken. De huidige protestgolf, die eind december 2025 begon na economische ineenstorting en valutacrisis, is uitgegroeid tot landelijke oproepen voor systeemverandering, waarbij demonstranten de val van de Islamitische Republiek eisen.

Militaire loyaliteit blijft belangrijk obstakel

Volgens Midden-Oostendeskundige Erwin van Veen van het Clingendael Instituut: 'We zijn nog ver verwijderd van een revolutionaire situatie.' Het kritieke ontbrekende element is militaire desertie. Hazem Kandil, wetenschapper aan Cambridge University en auteur van The Power Triangle, legt uit: 'Geen enkele revolutie is mogelijk zonder dat minimaal een deel van de strijdkrachten deserteert of zich neutraal opstelt.' De Revolutionaire Garde, met ongeveer 125.000 personeelsleden, blijft stevig loyaal aan opperste leider ayatollah Ali Khamenei en vertoont geen tekenen van verdeeldheid.

De Revolutionaire Garde, opgericht na de revolutie van 1979, heeft constitutionele autoriteit om de integriteit van de Islamitische Republiek te beschermen en is uitgegroeid tot een economisch en politiek imperium dat sleutelsectoren van Iraanse economie controleert. 'Alles is mogelijk, maar het zal moeilijk zijn om de Revolutionaire Garde de kant van de demonstranten te laten kiezen,' zegt Kandil, waarbij hij opmerkt dat gardisten sterk geïndoctrineerd en streng gemonitord worden.

Uitdagingen in schaal en eenheid

Iran-historicus Peyman Jafari benadrukt de noodzaak van grotere deelname: 'We hebben enkele honderdduizenden demonstranten gezien verspreid over verschillende steden op hetzelfde moment, maar voor een revolutie heb je miljoenen mensen nodig.' De huidige protesten, hoewel wijdverspreid, hebben de kritieke massa nog niet bereikt die nodig is om veiligheidstroepen te overweldigen.

Een ander cruciaal ontbrekend element is economische verlamming. Tijdens de revolutie van 1979 verlamde een algemene staking het land. Hoewel bazaarkooplui zich bij de huidige protesten hebben aangesloten, merkt Jafari op: 'De economie is de afgelopen decennia veranderd. De bazaar speelt nu niet meer zo'n grote rol als vroeger.' Voor een succesvolle opstand zouden vrachtwagenchauffeurs, ambtenaren, voedselproducenten, staalarbeiders en olie-industriewerkers massaal moeten staken - iets dat nog niet is gezien.

Leiderschap en oppositiefragmentatie

De oppositie blijft diep verdeeld. Reza Pahlavi, zoon van de afgezette sjah, heeft zich gepositioneerd als een potentiële leider, maar zijn steun is polariserend. 'Het ingewikkelde is dat hij net zo verenigend als verdelend werkt,' legt Jafari uit. Peilingen tonen aan dat ongeveer een derde van de Iraniërs hem steunt, een derde hem fel tegenwerkt, en minderheden hem associëren met Perzisch nationalisme en onderdrukking.

Volgens Al Jazeera-analyse is de Iraanse oppositiebeweging gefragmenteerd zonder duidelijk leiderschap door regeringsonderdrukking. De leiders van de Groene Beweging van 2009 blijven onder huisarrest, en demonstranten vertrouwen steeds meer op gedecentraliseerde organisatie via studentengroepen en sociale media.

Brutale onderdrukking en internationale druk

De reactie van het regime is uitzonderlijk bruut geweest. Volgens Amnesty International hebben veiligheidstroepen scherpe munitie, jachtgeweren met metalen pellets, waterkanonnen, traangas en slagen gebruikt tegen grotendeels vreedzame demonstranten. Schattingen van het dodental variëren dramatisch - terwijl officiële cijfers 2.000-3.000 slachtoffers suggereren, rapporteren activistengroepen en internationale media 12.000-20.000 doden.

De Verenigde Naties hebben hun bezorgdheid geuit, en de VS hebben militaire actie bedreigd. 'President Trump heeft duidelijk gemaakt dat alle opties op tafel liggen,' zei de Amerikaanse ambassadeur bij de VN onlangs. Van Veen waarschuwt echter dat externe interventie kan terugvallen: 'Een militaire aanval door de VS kan de situatie in een stroomversnelling brengen, maar het effect hangt sterk af van hoe groot en succesvol de aanval is.'

Terwijl de protesten doorgaan, lijkt het regime vastbesloten om de macht te behouden door brute repressie. Hoewel de huidige situatie de meest significante uitdaging voor het Iraanse leiderschap sinds 1979 vertegenwoordigt, zijn experts het erover eens dat zonder militaire desertie, massale economische verlamming en verenigd oppositieleiderschap een succesvolle revolutie ongrijpbaar blijft.