Kritieke mineralen 2026: strijd om wereldmacht

Nu de wereld de tweede helft van 2026 ingaat, is de geopolitiek van kritieke mineralen verschoven van een specialistisch thema naar het front van de wereldwijde machtsstrijd. Lithium, kobalt, zeldzame aardmetalen en koper zijn geen gewone grondstoffen meer, maar instrumenten van druk. China controleert naar verwachting meer dan 60% van de geraffineerde lithium- en kobaltvoorziening tot 2035, terwijl Westerse en Golf-tegenmaatregelen de toeleveringsketens in realtime hertekenen.

Waarom 2026 een keerpunt is

Ten eerste zijn de Verenigde Staten overgestapt van multilaterale coördinatie naar agressieve bilaterale deals en strategische voorraden. Op 4 februari 2026 organiseerde Washington de eerste Critical Minerals Ministerial met 54 landen en de Europese Commissie. Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio kondigde elf nieuwe bilaterale kaders aan en de lancering van FORGE, met meer dan 30 miljard dollar financiering. Opvallend is Project Vault, een publiek-private strategische voorraad van 12 miljard dollar, met een lening van 10 miljard dollar van de Export-Import Bank en overheidsbelangen in bedrijven als MP Materials en Lithium Americas. De Amerikaanse National Defense Stockpile wordt zo aangevuld, met prijsvloeren en marktverstoringsmechanismen.

Ten tweede werkt de EU aan de uitvoering van de EU Critical Raw Materials Act: 60 strategische projecten in winning, verwerking en recycling, met een tweede aanvraagronde die sloot op 15 januari 2026. De doelen voor 2030 zijn 10% uit eigen winning, 40% verwerking en 25% recycling, met maximaal 65% uit één derde land. De financiering blijft echter zwak: ongeveer 3 miljard euro via ReSourceEU, veel minder dan de tientallen miljarden die nodig zijn om China te evenaren.

Ten derde versterkt China's vijftiende vijfjarenplan de staatsgesteunde consolidatie van verwerking van zeldzame aardmetalen en batterijraffinage. China beheerst circa 90% van de verwerking van zeldzame aardmetalen en ongeveer 80% van batterijgrafiet; exportcontroles leidden tot prijsstijgingen tot zesvoudig. Het plan moet de dominantie tot 2035 vastleggen.

Nieuwe spelers compliceren de tweestrijd

Het is niet langer alleen Washington tegen Peking. Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten zetten meer dan 100 miljard dollar in via staatsfondsen voor lithium-, koper- en zeldzame-aardmetaalactiva in Afrika, Latijns-Amerika en Centraal-Azië. Manara Minerals en het Orion Critical Mineral Consortium positioneren beide Golfstaten als neutrale verwerkingshubs — een derde pool in de mondiale toeleveringsketen van kritieke mineralen.

Gevolgen voor energiezekerheid en industriebeleid

De strijd raakt direct de groene energietransitie. Volgens Olena Borodyna van ODI zet de regering-Trump binnenlandse instrumenten in, waaronder belangen, prijssteun en circa 7,5 miljard dollar aan fondsen, een breuk met het multilateralisme van Biden. Een analyse van Foreign Policy stelt dat het partnerschap voortkomt uit noodzaak, niet uit vertrouwen. De Democratische Republiek Congo levert ongeveer 73% van het mondiale kobalt; de Lobito-corridor concurreert met Chinese investeringen. Analisten waarschuwen dat het opbouwen van onafhankelijke raffinage 20 tot 30 jaar kan duren, terwijl het strategische venster slechts 12 tot 18 maanden is.

FAQ: Geopolitiek van kritieke mineralen in 2026

Wat zijn kritieke mineralen? Grondstoffen die essentieel zijn voor economie en veiligheid, zoals lithium, kobalt, zeldzame aardmetalen, koper, nikkel, grafiet en germanium.

Waarom domineert China de verwerking? Door decennia van geïntegreerde capaciteit: circa 90% van zeldzame aardmetalen, 80% van batterijgrafiet en meer dan 60% van geraffineerd lithium en kobalt.

Wat is Project Vault? Een Amerikaanse strategische voorraad van 12 miljard dollar uit februari 2026, met een lening van 10 miljard dollar en vrijgave bij marktverstoring.

Hoe reageert de EU? Met 60 strategische projecten en 2030-doelen, maar met ontoereikende financiering.

Welke rol spelen de Golfstaten? Ze investeren ruim 100 miljard dollar in neutrale verwerkingshubs en buitenlandse activa.

Conclusie: een smaller wordend venster

De versplintering van de trans-Atlantische betrekkingen en de opkomst van Golf-bemiddelaars maken multilaterale coördinatie moeilijker, terwijl de vraag versnelt. Of westerse democratieën bilaterale deals en strategische voorraden kunnen omzetten in een weerbare keten — vóór China's dominantie in 2035 onomkeerbaar wordt — bepaalt het komende decennium.