Straat van Hormuz-schok 2026: wereldeconomie

Begin juni 2026 heropent de Straat van Hormuz zich onder een fragiel staakt-het-vuren, maar de schokgolven van de bijna vier maanden durende sluiting galmen na. De schok haalde bijna 20% van het mondiale olieaanbod weg — drie tot vijf keer meer dan in 1973 — en verlaagde de mondiale bbp-groei met 2,9 procentpunt in één kwartaal.

Wat veroorzaakte de crisis?

Op 28 februari 2026 leidden gezamenlijke Amerikaans-Israëlische luchtaanvallen op Iran tot een regionale oorlog. De Revolutionaire Garde reageerde met mijnen, aanvallen op koopvaardijschepen en een feitelijke blokkade. Het tankerverkeer viel terug tot bijna nul: eind april waren circa 20.000 zeelieden en 2.000 schepen gestrand en daalde het aantal doorvaarten met 95%. Een bekend geopolitiek risico werd zo een levend experiment over veiligheid van maritieme knelpunten (tijdlijn van de crisis).

De olieschok in cijfers

Aanbodverliezen en prijsstijgingen

Vóór de oorlog ging ongeveer 25% van de over zee vervoerde olie en 20% van het LNG door de straat. Bij de sluiting werd circa 14 miljoen vaten per dag aan Golfproductie stilgelegd; het IEA registreerde cumulatieve aanbodverliezen van meer dan 1 miljard vaten, de grootste verstoring in de marktgeschiedenis. Brent steeg van 72 naar bijna 120 dollar per vat en piekte rond 126 dollar medio mei. Volgens de Dallas Fed verdween bijna 20% van het mondiale olieaanbod, drie tot vijf keer meer dan in 1973, 1979 en 1990.

Ineenstorting van de scheepvaart

Het scheepvaartverkeer daalde met 95%; vervoerders weken uit via Kaap de Goede Hoop, circa 3.500 zeemijl extra. Verzekeringspremies en congestie liepen op van Fujairah tot Rotterdam. Ook auto-, elektronica-, chemie- en farmaceutische ketens liepen vertraging op, wat de afhankelijkheid van mondiale olieleveringsketens blootlegde (Indian Institute of Logistics).

Opeenvolgende gevolgen: energie, voedsel en schulden

De inflatie laaide wereldwijd op. De Amerikaanse CPI bereikte 3,8% in april, het hoogste sinds mei 2023, en het rendement op 30-jarige Treasuries sloot op 5,12%. De ECB waarschuwde voor een mogelijke renteverhoging ondanks een eurozonegroei van slechts 0,1%; het IMF verlaagde de groeiprognose voor 2026 van 3,3% naar 3%. Krappere kunstmestmarkten troffen de voedselvoorziening en ontwikkelingslanden kampen met hogere importrekeningen, wat de schuldenproblematiek van ontwikkelingslanden verdiept.

Het debat over de energietransitie versnelt

Met een verwachte daling van de olievraag met 1,6 miljoen vaten per dag in 2026 en voorraden onder 7,9 miljard vaten, haasten overheden zich om te diversifiëren: strategische voorraden, alternatieve corridors en snellere uitrol van hernieuwbare energie. Toch blijft de wereld kwetsbaar voor de volgende verstoring van een energieknelpunt; het IEA verlaagde zijn olievraagprognose door de hoge prijzen.

Deskundigen aan het woord

Onderzoekers van de Dallas Fed: 'Een sluiting in het tweede kwartaal van 2026 zou de gemiddelde WTI-prijs naar 98 dollar per vat brengen en de mondiale reële bbp-groei met 2,9 procentpunt op jaarbasis verlagen.' Bij heropening na één kwartaal dalen de prijzen naar 68 dollar, maar blijft het bbp eind 2026 0,2% onder het oude niveau; langere sluitingen kunnen de prijs naar 132 dollar stuwen.

FAQ: de schok in de Straat van Hormuz

Wat is de Straat van Hormuz?

Een smalle zeeweg tussen de Perzische Golf en de Golf van Oman; jaarlijks ging daar vóór 2026 ongeveer 25% van de over zee vervoerde olie en 20% van het LNG doorheen.

Waarom sloot hij in 2026?

Aanvallen van de VS en Israël op Iran op 28 februari 2026 brachten de Revolutionaire Garde ertoe de straat te blokkeren, met mijnen en aanvallen op schepen, tot een fragiel staakt-het-vuren in juni.

Hoeveel stegen de olieprijzen?

Brent steeg van circa 72 dollar naar een piek van bijna 126 dollar per vat — meer dan 45% — en zakte daarna onder 90 dollar.

Wat was de impact op de wereldeconomie?

Het IMF verlaagde de groeiprognose voor 2026 van 3,3% naar 3%; de Dallas Fed schatte een groeiverlies van 2,9 procentpunt.

Is de straat nu open?

Sinds juni 2026 gaat hij geleidelijk open onder een fragiel staakt-het-vuren, maar de scheepvaart blijft verstoord en verzekeringskosten zijn hoog.

Conclusie: de afrekening is pas begonnen

Nu de straat weer opengaat, is de les duidelijk: één maritiem knelpunt kan de wereldhandel nog altijd van de ene op de andere dag herstructureren. De schok van 2026 zal zowel de diversificatie van toeleveringsketens als de energietransitie versnellen, maar de prioriteit is een nieuwe sluiting voorkomen.