Roemenië blaast rotsen op in Donau om kerncentrale te redden

In een wanhopige poging een nucleaire shutdown te voorkomen, hebben Roemeense autoriteiten maandag gecontroleerde explosies uitgevoerd op rotsen in de door droogte geteisterde Donau. De operatie moet kostbaar koelwater omleiden naar de kerncentrale Cernavodă, die ongeveer 20% van de Roemeense elektriciteit levert en sinds vorige week op verminderd vermogen draait door kritisch lage rivierpeilen.

Waarom Roemenië tot explosieven overging

De Donau, Europa's op één na langste rivier, stroomt op slechts een derde van het normale volume. Het inlaatkanaal dat Cernavodă van koelwater voorziet, is daardoor gevaarlijk ondiep. Ingenieurs bedachten een noodplan: onder water gelegen rotsen opblazen en het puin 50 kilometer stroomafwaarts per schip vervoeren om een tijdelijke dam te bouwen die het waterpeil bij de inlaat verhoogt.

De Roemeense marine voerde de explosie uit op 3 augustus 2026. Een tijdelijke rotsdam moet woensdag klaar zijn, maar als de waterpeilen niet voldoende herstellen, dreigt donderdag volledige sluiting. Dat zou meer dan 1.400 megawatt van het net halen, wat de toch al gespannen energiesituatie in de regio verergert. Dergelijke extreme droogtebeheersingstechnieken zijn zelden toegepast in Europa.

De kerncentrale Cernavodă: een cruciale energiebron

De enige Roemeense kerncentrale beschikt over twee CANDU-reactoren die samen normaal 1.400 MW produceren, goed voor 20% van de stroom. Unit 1 is al stilgelegd; Unit 2 draait op laag vermogen. De afhankelijkheid van Donauwater benadrukt de kwetsbaarheid van de Europese nucleaire infrastructuur nu klimaatverandering leidt tot extremere droogtes.

De parallelle crisis in Hongarije

Ook de Hongaarse kerncentrale Paks, die normaal 40% van de stroom levert, wordt bedreigd. Premier Magyar waarschuwde voor een eerste klimaatgerelateerde sluiting in 44 jaar. Maandag draaide Paks op slechts 10% capaciteit; dankzij iets verbeterde waterprognoses en besparingsmaatregelen kreeg de centrale uitstel tot later deze week.

In Boedapest zakte de Donau naar 23 centimeter, een nieuw dieptepunt. Stroomafwaarts liggen schepen stil en zijn mammoetbotten blootgelegd. De Europese droogte-noodtoestand van 2026 heeft al 9.800 hittegerelateerde doden geëist, met een nieuwe hittegolf in aantocht.

Economische en ecologische gevolgen

Autofabrikanten Dacia en Ford legden de productie stil tot 19 augustus (besparing 200 MW). In Hongarije werd zondag vrijwillig 700 MW bespaard, en farmabedrijf Richter halveert het stroomverbruik. De Donaudelta lijdt onder verminderde zoetwatertoevoer. Experts benadrukken de noodzaak van klimaatadaptatiestrategieën voor rivieren om energiezekerheid en ecologie te waarborgen.

Veelgestelde vragen

Waarom heeft een kerncentrale rivierwater nodig?

Kernreactoren produceren enorme hitte. Rivierwater absorbeert restwarmte in condensors voordat het iets warmer terugstroomt. Bij lage waterstanden is er onvoldoende water om veilig te koelen zonder milieunormen te overschrijden, waardoor de centrale moet terugschakelen of stoppen.

Hoe laag staat de Donau nu?

De Donau stroomt op een derde van het normale volume. In Boedapest daalde het peil tot 23 cm – een nieuw record – met gelijktijdige recordlaagtes van Wenen tot de Zwarte Zee.

Wat als Cernavodă stilvalt?

Een volledige sluiting haalt 1.400 MW van het net (~20% van Roemenië's stroom), wat noodimport en mogelijke blackouts vereist, waardoor de energieprijzen verder stijgen.

Is dit het gevolg van klimaatverandering?

Ja. Europa beleeft de heetste zomer ooit gemeten. Wetenschappers waarschuwen al jaren dat klimaatverandering de frequentie en intensiteit van droogtes in Midden- en Zuidoost-Europa verhoogt, wat rivierafhankelijke centrales direct bedreigt.

Werkt het opblazen van rotsen echt?

De tijdelijke dam verhoogt lokaal het peil, maar beïnvloedt de totale afvoer niet. Bij aanhoudende droogte is een shutdown onvermijdelijk.