AEX-bedrijven kosten maatschappij meer dan ze verdienen

Wat is de toekomstbestendigheidsratio? Een nieuwe maatstaf voor maatschappelijke impact

Een baanbrekend onderzoek van de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode Business Universiteit en strategisch adviesbureau ftrprf laat zien dat de grootste beursgenoteerde bedrijven in Nederland en Duitsland aanzienlijke financiële waarde genereren, maar ook enorme sociale en milieukosten veroorzaken. Het onderzoek introduceert de 'toekomstbestendigheidsratio', een maatstaf die de positieve maatschappelijke bijdragen van een bedrijf vergelijkt met de negatieve effecten, afgezet tegen de marktkapitalisatie. Voor de 23 grootste AEX-genoteerde bedrijven bedraagt de negatieve sociale en ecologische balans ongeveer 80% van hun financiële waarde, wat betekent dat deze bedrijven de maatschappij collectief meer kosten dan ze aan financiële rendementen opleveren.

Hoofdonderzoeker professor Dirk Schoenmaker van de Erasmus Universiteit legt uit: 'Bedrijven hebben positieve effecten op werkgelegenheid en creëren geweldige producten. Maar ze hebben ook negatieve effecten op gezondheid en stoten CO2 uit.'

Hoe de toekomstbestendigheidsratio werkt

De toekomstbestendigheidsratio wordt berekend door de positieve of negatieve maatschappelijke impact in euro's te delen door de beurswaarde. Een ratio boven 1,0 betekent dat het bedrijf meer maatschappelijke waarde creëert dan zijn marktkapitalisatie suggereert; een negatieve ratio duidt op netto maatschappelijke schade. Het onderzoek toont aan dat twee derde van de AEX-bedrijven daadwerkelijk een positieve bijdrage levert, maar het totale saldo wordt naar beneden getrokken door een handvol zware uitstoters en gezondheidschadelijke industrieën.

Belangrijkste bevindingen: wie scoort groen en wie scoort rood

Philips komt als duidelijke winnaar naar voren met een toekomstbestendigheidsratio van 4,86, wat betekent dat de maatschappelijke waarde bijna vijf keer de financiële waarde is. Dit wordt toegeschreven aan de levensreddende medische technologieën. Schoenmaker: 'Dit komt doordat het bedrijf bijdraagt aan het redden van levens; dat wordt ook meegenomen in de rangschikking.'

Heineken, hoewel een geliefd aandeel op de beurs, scoort rood vanwege de grote negatieve effecten van alcohol op de samenleving. De studie berekent dat elk glas bier de maatschappij meer kost dan het aan economische waarde genereert, rekening houdend met zorgkosten, productiviteitsverlies en andere alcoholgerelateerde schade.

Shell en ArcelorMittal behoren tot de slechtst presterende. Shell, met een marktkapitalisatie van ongeveer €200 miljard, heeft een ratio van min 7, wat neerkomt op een negatieve maatschappelijke impact van circa €1,4 biljoen. De staalproductie van ArcelorMittal brengt zware CO2-uitstoot en milieuschade met zich mee.

Uitsplitsing per sector: niet alleen diensten scoren goed

Een onverwachte bevinding is dat productiebedrijven ook positief kunnen scoren. Philips, een producent van fysieke goederen, bewijst dat industriële bedrijven een netto positieve impact kunnen hebben als hun producten aanzienlijke maatschappelijke voordelen opleveren. Het onderzoek wijst echter ook op uitdagingen: ASML, een belangrijke speler in de halfgeleiderindustrie, kampt met watervervuiling door het reinigen van chips.

Het onderzoek biedt een vergelijking van ESG-beleggingsmetrics die verder gaat dan traditionele milieu-, sociale en governance-scores.

Implicaties voor investeerders en beleidsmakers

De studie heeft als doel investeerders inzicht te geven in hoe bedrijven presteren op het gebied van maatschappelijke bijdrage. Schoenmaker hoopt dat de ranglijst tot actie aanzet: 'Met deze ranglijst kun je gemakkelijk zien wie de achterblijvers en leiders zijn binnen bijvoorbeeld de auto-industrie. We hopen de achterblijvers aan te sporen en de leiders te helpen het nog beter te doen.'

Voor beleidsmakers suggereren de bevindingen dat de huidige marktprijzen de werkelijke kosten van zakendoen niet weerspiegelen. De negatieve externe effecten van alcohol, fossiele brandstoffen en zware industrie worden effectief gesubsidieerd door de samenleving. Het onderzoek kan debatten over koolstofbeprijzing, alcoholaccijnzen en bedrijfsverantwoordelijkheid informeren.

De sociale kosten van koolstofbeprijzing is een sleutelfactor in de negatieve score van Shell, terwijl de resultaten van Heineken vragen oproepen over de gezondheidseffect van alcoholreclame.

FAQ: De toekomstbestendigheidsratio begrijpen

Wat is de toekomstbestendigheidsratio?

De toekomstbestendigheidsratio is een maatstaf ontwikkeld door de Erasmus Universiteit, Nyenrode en ftrprf die de netto maatschappelijke impact (positief minus negatief) meet, gedeeld door de marktkapitalisatie. Een positieve ratio betekent dat het bedrijf meer maatschappelijke waarde creëert dan zijn marktwaarde, terwijl een negatieve ratio op netto schade duidt.

Waarom scoort Heineken negatief?

Heineken scoort rood vanwege de aanzienlijke negatieve gezondheids- en sociale effecten van alcoholgebruik, waaronder zorgkosten, productiviteitsverlies en verslavingsgerelateerde schade. Deze kosten wegen zwaarder dan de economische voordelen die het bedrijf genereert.

Hoe kan Philips een hoge ratio hebben ondanks dat het een fabrikant is?

Philips produceert medische technologieën die levens redden en gezondheidsuitkomsten verbeteren. De studie kwantificeert deze levensreddende voordelen als een positieve maatschappelijke bijdrage die opweegt tegen de milieukosten van productie en productlevenscyclus.

Wat is de negatieve impact van Shell?

De negatieve impact van Shell wordt voornamelijk veroorzaakt door CO2-uitstoot uit fossiele brandstofproductie. Met een ratio van min 7 en een marktkapitalisatie van €200 miljard wordt de netto negatieve maatschappelijke impact geschat op €1,4 biljoen.

Hoe kunnen investeerders deze informatie gebruiken?

Investeerders kunnen de toekomstbestendigheidsratio gebruiken om bedrijven te identificeren die zijn afgestemd op langetermijn maatschappelijk welzijn, waardoor mogelijk risico's van toekomstige regelgeving, koolstofbelastingen of consumentenboycots worden verminderd. De maatstaf vormt een aanvulling op traditionele financiële analyses.

Bronnen

Dit artikel is gebaseerd op onderzoek uitgevoerd door de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode Business Universiteit en strategisch adviesbureau ftrprf, zoals gerapporteerd door BNR Nieuwsradio. De studie analyseerde de 23 grootste AEX-genoteerde bedrijven en grote Duitse ondernemingen. Professor Dirk Schoenmaker, hoogleraar Banking and Finance aan de Erasmus Universiteit, leverde deskundig commentaar.