AI-gestuurde online oplichting: Hoe fraudeurs slimmer worden

AI maakt online fraude moeilijker te detecteren, waarschuwt ABN Amro

Online oplichters worden steeds geraffineerder door kunstmatige intelligentie en frequente datalekken. Volgens ABN Amro is het moeilijker dan ooit om onderscheid te maken tussen echte communicatie en oplichting. Fraude-expert Marco Hendriks van ABN Amro waarschuwt dat AI oplichters in staat stelt om met ongekende professionaliteit te werken. 'Het wordt steeds moeilijker om te zien wat echt is en wat nep,' aldus Hendriks.

Cybercriminaliteit kost de wereldeconomie naar schatting 600 miljard dollar per jaar, ofwel 0,8% van het mondiale bbp, volgens een CSIS- en McAfee-studie uit 2018. In Nederland vallen dagelijks 10 tot 15 slachtoffers van helpdeskfraude, volgens de Nederlandse Vereniging van Banken. De opkomst van generatieve AI-tools heeft de verfijning van deze aanvallen versneld, waardoor detectie voor consumenten en bedrijven lastiger wordt.

Hoe AI online fraude verandert

Deepfakes en stemklonen

AI-gestuurde deepfake-technologie stelt oplichters in staat realistische audio- en video-imitatie te creëren. Fraudeurs kunnen de stem van een familielid klonen om een dringende geldoverboeking te vragen, of het uiterlijk van een CEO nabootsen in videogesprekken om neppe betalingen goed te keuren. Deze technologie is steeds toegankelijker en vereist minimale technische kennis.

Geautomatiseerde phishingcampagnes

Generatieve AI-tools zoals ChatGPT stellen oplichters in staat om zeer overtuigende phishing-e-mails te maken zonder grammaticale fouten of culturele mismatches. Deze gepersonaliseerde berichten kunnen zelfs waakzame gebruikers misleiden om wachtwoorden of bankgegevens te onthullen. De opkomst van AI-gegenereerde phishing heeft traditionele spamfilters minder effectief gemaakt.

Boilerroom- en beleggingsfraude

Beleggingsfraude, ook wel 'boilerroomfraude' genoemd, blijft een grote bedreiging. Oplichters doen zich voor als influencers of beroemdheden om neppe cryptocurrency-investeringen te promoten, inspelend op angst om iets te missen (FOMO). Hendriks merkt op dat beperkte kennis gecombineerd met de aantrekkingskracht van snelle winsten mensen kwetsbaar maakt.

Vijf rode vlaggen om AI-gestuurde oplichting te herkennen

ABN Amro heeft vijf waarschuwingssignalen geïdentificeerd die wijzen op een lopende oplichting:

• Onverwacht contact: Fraude komt altijd uit het niets – een ongevraagd telefoontje, e-mail of bericht.
• Urgentie: Oplichters dringen erop aan dat u onmiddellijk handelt, waardoor paniek ontstaat die rationeel denken omzeilt.
• Platformomleiding: Criminelen proberen gesprekken van legitieme platforms zoals Marktplaats of Vinted naar privékanalen zoals WhatsApp te verplaatsen.
• Te mooi om waar te zijn: Aanbiedingen die buitengewoon lucratief lijken, zijn bijna altijd frauduleus.
• Script voorlezen: Gevraagd worden om een script hardop voor te lezen om uw identiteit te 'verifiëren' is een klassiek teken van oplichting.

Hendriks benadrukt dat deze signalen misschien voor de hand liggen, maar oplichters zijn zeer bedreven in manipulatie. 'Het lijken open deuren, maar de oplichters zijn zeer geraffineerd,' zei hij.

Helpdeskfraude: de meest voorkomende dreiging

Helpdeskfraude blijft de meest voorkomende vorm van online fraude in Nederland. Oplichters doen zich voor als bankmedewerkers, techsupport of overheidsfunctionarissen om betalingsgegevens te verkrijgen. Ondanks waarschuwingen vallen dagelijks 10 tot 15 mensen ten prooi. De fraudepreventiemaatregelen van de Nederlandse banksector worden voortdurend bijgewerkt, maar oplichters passen zich snel aan.

Waarom slachtoffers twee keer worden opgelicht

Een van de meest tragische patronen, volgens Hendriks, is herhaald slachtofferschap. Oplichters monitoren eerdere slachtoffers en nemen opnieuw contact op, waarbij ze doen alsof ze hersteldiensten aanbieden – tegen betaling. 'Iemand die al geld heeft verloren, wordt benaderd door een vreemde die beweert het geld terug te kunnen krijgen, maar alleen na een betaling. Dan wordt het slachtoffer een tweede keer opgelicht,' legde Hendriks uit.

Wat te doen als u wordt opgelicht

Als u vermoedt dat u bent getroffen, adviseert ABN Amro onmiddellijk actie te ondernemen: neem contact op met uw bank om een terugvordering te proberen en doe aangifte bij de politie. Hoe sneller u handelt, hoe groter de kans dat u verloren geld terugkrijgt.

De groeiende dreiging van AI-gestuurde cybercriminaliteit onderstreept de noodzaak van voortdurende waakzaamheid, digitale geletterdheid en robuuste beveiligingspraktijken. Naarmate AI-tools geavanceerder worden, vervaagt de grens tussen authentieke en frauduleuze communicatie verder.

Veelgestelde vragen over AI-fraude

Wat is AI-gestuurde fraude?

AI-gestuurde fraude maakt gebruik van kunstmatige intelligentie, zoals deepfakes, stemklonen en generatieve tekst, om overtuigende oplichting te creëren die slachtoffers misleidt tot het overmaken van geld of het delen van gevoelige informatie.

Hoe kan ik mezelf beschermen tegen AI-fraude?

Controleer altijd onverwachte verzoeken via een apart kanaal, deel nooit wachtwoorden of pincodes, wees op uw hoede voor urgentie en verbreek de verbinding met ongevraagde bellers die zeggen van uw bank te zijn.

Wat is helpdeskfraude?

Helpdeskfraude vindt plaats wanneer oplichters zich voordoen als bankmedewerkers, techsupport of functionarissen om slachtoffers te misleiden tot het verstrekken van inloggegevens of het overmaken van geld. Het is de meest voorkomende online fraude in Nederland.

Nemen AI-fraude toe?

Ja. De toegankelijkheid van generatieve AI-tools heeft geleid tot een toename van geraffineerde phishing-, deepfake- en beleggingsfraude wereldwijd. Banken en autoriteiten hebben moeite om bij te blijven.

Wat moet ik doen als ik in een fraude trap?

Neem onmiddellijk contact op met uw bank om de transactie te stoppen en doe aangifte bij de politie. Snel handelen vergroot de kans om uw geld terug te krijgen.

Bronnen

BNR Nieuwsradio: 'Online oplichters steeds geraffineerder door AI' (30 april 2025). Interview met Marco Hendriks, fraude-expert bij ABN Amro. Wikipedia: Internetfraude. Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) statistieken.