Wijdverbreide onrust in Iran door economische wanhoop en staatsrepressie
Iran is 2026 begonnen met de grootste protestgolf in jaren, waarbij economische wanhoop heeft geleid tot landelijke demonstraties die zich hebben verspreid naar minstens 80 steden in alle 31 provincies. Wat eind december 2025 begon als winkeliers die hun zaken sloten in de historische Grand Bazaar van Teheran, is uitgegroeid tot een bredere beweging tegen economische ontberingen, politieke onderdrukking en systemische corruptie.
De economische tijdbom
De directe aanleiding voor de huidige onrust is economische ineenstorting. De Iraanse munt, de rial, heeft in slechts één jaar bijna de helft van zijn waarde verloren, terwijl de inflatie rond de 40-50% schommelt en voedselprijzen in sommige gevallen met meer dan 70% zijn gestegen. 'Voor gewone Iraniërs betekent dit lege portemonnees, oplopende schulden en verdwijnend perspectief,' legt Midden-Oosten analist David Poort uit. De economische crisis is het resultaat van jaren van internationale sancties, structureel wanbestuur en corruptie die de Iraanse economie hebben uitgehold.
Volgens DW-rapporten bereikte de Iraanse inflatie 42,4% in 2025 en wordt verwacht dat deze in 2026 boven de 40% blijft. De valutacrisis is bijzonder verwoestend geweest, waarbij de rial op de zwarte markt historische dieptepunten bereikte.
Van economische klachten naar politieke eisen
Hoewel de protesten begonnen met economische eisen, zijn ze snel geëvolueerd naar politieke leuzen tegen opperste leider Ali Khamenei en, in sommige gevallen, steunbetuigingen voor Reza Pahlavi, de in ballingschap levende zoon van de laatste sjah van Iran. Dit onderscheidt de huidige beweging van eerdere protestgolven, waaronder de demonstraties van 2022-2023 na de dood van Mahsa Amini, die vooral werden gedreven door sociale en vrouwenrechtenkwesties.
'Wat we zien is economische wanhoop die transformeert in politieke mobilisatie,' merkt mensenrechtenonderzoeker Tara Sepehri Far op. 'Mensen die zich voorheen alleen op rondkomen concentreerden, stellen nu het hele systeem ter discussie dat hen in de steek heeft gelaten.'
Brutale staatsreactie en mensenrechtenzorgen
De reactie van de Iraanse regering is kenmerkend hard geweest. Volgens Human Rights Watch hebben veiligheidstroepen minstens 27 demonstranten en omstanders gedood, waaronder kinderen, door militair wapentuig, metalen pellets, traangas en knuppels te gebruiken tegen ongewapende betogers. Het Center for Human Rights in Iran meldt meer dan 2.000 willekeurige arrestaties, waarbij veiligheidstroepen zelfs ziekenhuizen binnenvielen om gewonde demonstranten te arresteren.
VN-secretaris-generaal António Guterres heeft zijn 'diepe verdriet' uitgesproken over het verlies van levens en heeft de Iraanse autoriteiten opgeroepen om vrijheid van meningsuiting en vreedzame vergadering te respecteren. Het internet is in veel gebieden ernstig beperkt, waardoor het voor demonstranten moeilijk is om video's te delen en activiteiten te coördineren.
Interne verdeeldheid en onzekere toekomst
De regeringsreactie onthult interne spanningen. Terwijl president Masoud Pezeshkian ruimte voor vreedzaam protest heeft beloofd en noodmaatregelen heeft aangekondigd, waaronder maandelijkse toelagen voor miljoenen Iraniërs, benadrukken opperste leider Khamenei en veiligheidstroepen dat 'rellen' hard zullen worden onderdrukt. 'Deze dubbele aanpak weerspiegelt het dilemma van het regime,' legt politiek analist Sanam Vakil uit. 'Ze erkennen dat de economische crisis reëel is, maar vrezen dat elke concessie kan leiden tot bredere politieke eisen.'
De protesten zijn in sommige steden afgenomen maar blijven sudderen. Met prijzen die blijven stijgen en beloofde hervormingen die uitblijven, blijven de fundamentele omstandigheden die tot onrust leiden onveranderd. Zoals een inwoner van Teheran anoniem aan verslaggevers vertelde: 'We fluisteren onze woede vandaag, maar morgen schreeuwen we die misschien. De vraag is niet of we weer zullen protesteren, maar wanneer, en hoe hard ze ons zullen raken als we dat doen.'