Geoeconomische confrontatie: toprisico 2026

Geoeconomische confrontatie boven aan WEF Global Risks Report 2026

Voor het eerst in de geschiedenis staat geoeconomische confrontatie bovenaan de lijst van kortetermijnrisico's in het Global Risks Report 2026 van het World Economic Forum, waarmee het gewapende conflicten tussen staten voorbijstreeft. Het rapport, gepubliceerd op 14 januari 2026, is gebaseerd op inzichten van meer dan 1.300 wereldwijde experts en laat zien dat 18% van de respondenten geoeconomische confrontatie nu ziet als de meest waarschijnlijke trigger van een materiële wereldwijde crisis dit jaar. Deze dramatische escalatie signaleert dat de wereldeconomie uiteenvalt in concurrerende blokken onder leiding van de VS, China en de EU, met diepgaande gevolgen voor toeleveringsketens, inflatie en ontwikkelingslanden.

De omvang van handelsfragmentatie

Volgens de Global Trade Update van UNCTAD (januari 2026) zijn sinds 2020 ongeveer 18.000 discriminerende handelsmaatregelen ingevoerd, variërend van tarieven tot niet-tarifaire barrières. De wereldwijde handelsgroei is vertraagd tot 2,6%, met de VS op 1,5% en China op 4,6%. De opkomst van protectionistisch beleid heeft handelscorridors hervormd; de export tussen het Zuiden steeg van $0,5 biljoen in 1995 naar $6,8 biljoen in 2025. ASEAN heeft de EU inmiddels vervangen als China's belangrijkste handelspartner.

Afstand doen van just-in-time voor just-in-case

Multinationals verlaten decennialange just-in-time modellen ten gunste van kostbare 'just-in-case'-veerkrachtstrategieën. Uit een Thomson Reuters-enquête van 2026 blijkt dat 72% van de handelsprofessionals de Amerikaanse tariefvolatiliteit als permanent beschouwt, wat leidt tot multi-hub operaties. Belangrijke veranderingen zijn nearshoring (51%), spreiding van leveranciers (65%) en strategisch voorraadbeheer. De verschuiving naar veerkrachtige toeleveringsketens versnelt: 74% van de bedrijfsleiders geeft prioriteit aan investeringen in veerkracht. Handelsveerkracht heeft efficiëntie ingehaald als primaire doelstelling; 68% van de professionals noemt supply chain management als topprioriteit.

De kosten van veerkracht

Deze transformatie kost veel. Het opbouwen van redundante ketens en het aanhouden van buffervoorraden verhoogt de operationele kosten met naar schatting 15-25%. Deze kosten worden doorberekend aan consumenten, wat bijdraagt aan aanhoudende inflatiedruk. De inflatie-impact van handelsfragmentatie is vooral acuut in sectoren als halfgeleiders, kritieke mineralen en farmaceutica, waar de productie in enkele landen is geconcentreerd. McKinsey bevestigt dat toeleveringsketens worden herschikt langs geopolitieke lijnen: het VS-blok (CHIPS Act, FORGE), het EU-blok (Chips Act, CBAM) en het China-blok (SMIC 5nm).

Impact op ontwikkelingslanden

Ontwikkelingslanden zitten klem tussen concurrerende supermachten en zijn kwetsbaarder door zwakkere infrastructuur en beperkte financiering. UNCTAD waarschuwt dat 80% van de van grondstoffen afhankelijke markten onevenredig wordt getroffen. Sommige middenmachten zoals India, Vietnam en Brazilië positioneren zich echter als verbindingspunten tussen blokken. De handel tussen ontwikkelingslanden beslaat nu 57% van hun export, wat nieuwe corridors creëert. De rol van middenmachten bij handelsfragmentatie wordt steeds crucialer.

Expertperspectieven

"We zijn getuige van een fundamentele herstructurering van het wereldhandelssysteem," zei Saadia Zahidi, directeur van het World Economic Forum. "Het tijdperk van hyperglobalisering is voorbij, vervangen door een gefragmenteerd landschap waar veiligheidsoverwegingen zwaarder wegen dan economische efficiëntie." UNCTAD-secretaris-generaal Rebeca Grynspan riep op tot dringende WTO-hervormingen, met name herstel van het beroepsorgaan en behoud van speciale behandeling voor ontwikkelingslanden.

FAQ

Wat is geoeconomische confrontatie?

Het gebruik van economische instrumenten zoals tarieven, exportcontroles en sancties door landen om strategische doelstellingen te bereiken, ten koste van open handel.

Waarom staat het in 2026 bovenaan?

18% van de experts ziet het als de meest waarschijnlijke trigger van een wereldwijde crisis, door escalerende VS-China spanningen en toenemende discriminerende maatregelen.

Hoeveel discriminerende maatregelen sinds 2020?

Ongeveer 18.000, variërend van tarieven tot niet-tarifaire barrières zoals milieu- en veiligheidsregels.

Verschil tussen just-in-time en just-in-case?

Just-in-time minimaliseert voorraden voor efficiëntie; just-in-case bouwt redundantie in voor veerkracht, met bufferstocks en meerdere leveranciers.

Hoe worden ontwikkelingslanden getroffen?

Ze zijn kwetsbaarder door zwakkere infrastructuur, maar middenmachten zoals India en Vietnam profiteren als verbindingspunten.

Toekomstverwachting

De herstructurering lijkt onomkeerbaar. 76% van de handelsprofessionals verwacht dat de fragmentatie minstens vier jaar aanhoudt. Bedrijven moeten geopolitieke intelligentie en flexibele productienetwerken ontwikkelen. De toekomst van het wereldwijde handelsbestuur hangt af van aanpassing van multilaterale instellingen zoals de WTO. Het tijdperk van goedkope, efficiënte toeleveringsketens maakt plaats voor een duurder, gefragmenteerd systeem.

Bronnen

• World Economic Forum, Global Risks Report 2026, 14 januari 2026
• UNCTAD, Global Trade Update, januari 2026
• Thomson Reuters, Trade Fragmentation Survey, 2026
• McKinsey & Company, Supply Chain Rewiring Analysis, 2025
• World Economic Forum, Global Supply Chains Enter Era of Structural Volatility, 19 januari 2026