China's hefboom met zeldzame aardmetalen 2026

China's greep op de wereldwijde verwerking van zeldzame aardmetalen — ongeveer 90% van raffinagecapaciteit en 80% van wolfraam — is in 2026 een krachtig geopolitiek wapen geworden. Sinds de aanscherping van exportcontroles in oktober 2025 heeft Beijing prijsstijgingen van zes keer veroorzaakt voor belangrijke mineralen, terwijl goedkeuringspercentages voor Europese bedrijven onder de 25% zijn gedaald. Het venster van 12 tot 18 maanden voor westerse landen om alternatieven te bouwen, versmalt snel.

China's dominantie en het 15e Vijfjarenplan

China's 15e Vijfjarenplan (2026-2030) geeft prioriteit aan wereldwijde leiderschap in zeldzame aardmetalen. Sinds 2000 investeerde Beijing $57 miljard in kritieke mineralen, versus $2 miljard van VS en Europa. De exportcontroles van oktober 2025 beslaan 12 van de 17 zeldzame aardmetalen. Neodymium-praseodymiumoxide steeg van $80 naar $480 per kg; wolfraamprijzen stegen meer dan 200% in 2025. De Amerikaanse strategie voor kritieke mineralen probeert te reageren.

EU-wet kritieke grondstoffen en ReSourceEU

De EU-wet (2024) stelt doelen: 10% eigen mijnbouw, 40% verwerking, 25% recycling tegen 2030. Het ReSourceEU-actieplan (december 2025) wijst €3 miljard voor versnelling. Toch blijft afhankelijkheid van China boven 80% voor veel materialen. De voortgang van de EU-wet kritieke grondstoffen blijft ongelijk.

VS-Australië en DRC

In oktober 2025 tekenden VS en Australië een raamwerk voor kritieke mineralen, met minstens $1 miljard elk. In maart 2026 hadden VS $2,2 miljard en Australië $1,4 miljard toegezegd. In december 2025 tekenden VS een partnerschap met de DRC voor toegang tot kobalt, lithium en tantaal. Het Amerikaans-Australische raamwerk voor kritieke mineralen en de DRC-deal zijn pijlers van Washingtons strategie.

Transatlantische samenwerking

In april 2026 lanceerden EU en VS een formeel partnerschap voor de hele waardeketen. Belastingkredietgeschiktheid voor EU-mineralen blijft onopgelost; dreiging van Amerikaanse tarieven onder Sectie 232. Het transatlantische partnerschap voor kritieke mineralen moet spanningen overwinnen.

Het venster van 12 tot 18 maanden

Het World Economic Forum ziet geoeconomische confrontatie als toprisico. Westerse projecten zoals Lynas en MP Materials bereiken pas tegen 2028 voldoende capaciteit. Het venster om alternatieven te bouwen krimpt snel.

Expertperspectieven

China creëert geen permanente schaarste, maar gebruikt omkeerbare beperkingen om prijsmacht te behouden, aldus een CSIS-analist. Het Westen moet de langetermijninvestering van China evenaren. Voorzitter Von der Leyen noemt ReSourceEU een routekaart naar strategische autonomie, maar critici zien €3 miljard als ontoereikend.

FAQ

Wat zijn zeldzame aardmetalen?

17 metalen essentieel voor magneten in EV's, windturbines en defensie, moeilijk te verwerken.

Hoeveel verwerkt China?

Ongeveer 90% van verwerkingscapaciteit en 99% van zware zeldzame aardmetalen.

Wat veroorzaakte de prijsstijgingen?

Exportcontroles van oktober 2025 op 12 elementen, plus lagere quota en een licentiesysteem dat westerse bedrijven weert.

Kan het Westen op tijd alternatieven bouwen?

Analisten schatten een venster van 12-18 maanden; projecten komen pas rond 2028-2030 op schaal.

Wat doet de EU?

EU-wet en ReSourceEU met €3 miljard, inclusief een Centrum voor Kritieke Grondstoffen voor voorraadbeheer en gezamenlijke inkoop.

Conclusie

China's 15e Vijfjarenplan versterkt dominantie tot 2030, terwijl VS-tariefvolatiliteit en EU-financieringstekorten een urgent kantelpunt creëren. De uitkomst bepaalt of het Westen kan diversifiëren of dat hulpbronnen een permanent geopolitiek wapen worden.

Bronnen

• Informed Clearly: China's exportcontroles 2026
• EPRS: China's exportbeperkingen
• Electrive: ReSourceEU-actieplan
• Australische overheid: VS-AU-samenwerking
• VS State Department: 2026 ministerie
• Witte Huis: VS-AU-raamwerk
• State Department: VS-DRC-partnerschap
• Fastmarkets: Wolfraam prijsstijging 2025
• Reuters: Wolfraam records 2026
• SLDinfo: EU-US partnerschap