WTO-landbouwgeschil ingediend tijdens escalerende handelsoorlog

WTO staat voor cruciale test na indiening landbouwgeschil deze maand

De Wereldhandelsorganisatie heeft deze maand een belangrijk landbouw-handelsgeschil ontvangen, wat de al onder druk staande geschillenbeslechtingsmechanismen van de organisatie op de proef stelt tijdens escalerende wereldwijde handelsspanningen. De klacht, ingediend door een coalitie van landbouw-exporterende landen, betwist wat zij omschrijven als 'protectionistische maatregelen' die internationale handelsregels schenden en de wereldwijde voedselzekerheid bedreigen.

Achtergrond van het geschil

Het geschil draait om recente tariefverhogingen tussen belangrijke handelspartners, met name van invloed op landbouwgrondstoffen. Volgens analyse van het Center for Strategic and International Studies zijn de Amerikaanse landbouwexporten naar China sinds januari 2025 met meer dan 73% gedaald, wat een verbluffend verlies van $6,8 miljard vertegenwoordigt. De soja-industrie is bijzonder hard getroffen, waarbij China in april 2025 de tarieven verhoogde tot 34%, waardoor de Amerikaanse soja-export naar China vrijwel tot nul daalde.

Dr. Maria Rodriguez, een handelsbeleidsexpert aan de Georgetown University, merkte op: 'Dit geschil vertegenwoordigt een cruciaal moment voor het multilaterale handelssysteem. Met het verlamde Appellate Body van de WTO sinds 2019, testen we in feite of de organisatie nog steeds kan functioneren als een effectieve arbiter van internationale handelsgeschillen.'

Economische impact op wereldwijde landbouw

De handelsoorlog heeft duidelijke winnaars en verliezers gecreëerd in wereldwijde landbouwmarkten. Brazilië is naar voren gekomen als een belangrijke begunstigde, met zijn landbouwexporten naar China die aanzienlijk zijn toegenomen terwijl het het vacuüm opvult dat is achtergelaten door verminderde Amerikaanse export. Volgens onderzoek van Insper Agro behoudt Brazilië een gunstige positie ondanks wereldwijde handelsspanningen, waarbij zijn concurrentievoordeel in belangrijke landbouwgrondstoffen wordt versterkt door het handelsconflict.

Ondertussen worden Amerikaanse boeren geconfronteerd met ernstige economische uitdagingen. De analyse van het Yeutter Institute onthult dat tijdens de vorige handelsoorlog van 2018-2020 de Amerikaanse landbouwexportverliezen in totaal $27,2 miljard bedroegen, waarbij China verantwoordelijk was voor 94% van die verliezen. Soja-export daalde met 77%, tarwe met 61% en maïs met 88% tijdens die periode.

Institutionele uitdagingen van de WTO

De timing van deze geschilindiening is bijzonder problematisch gezien de institutionele zwakheden van de WTO. Zoals opgemerkt in de analyse van het Atlas Institute, staat de WTO voor een kritieke uitdaging vanwege zijn disfunctionele geschillenbeslechtingsmechanisme, met name het verlamde Appellate Body dat sinds 2019 buiten werking is toen de VS de benoeming van nieuwe rechters blokkeerde. Dit voorkomt effectieve oplossing van handelsgeschillen, aangezien landen uitspraken kunnen aanvechten in een juridisch vacuüm.

John Peterson, een voormalig WTO-onderhandelaar, legde uit: 'Het geschillenbeslechtingssysteem was ooit het kroonjuweel van de WTO, maar zonder een functionerend Appellate Body werken we in feite met één hand op onze rug gebonden. Dit landbouwgeschil zal testen of het systeem nog steeds zinvolle resultaten kan opleveren.'

Wereldwijde economische implicaties

De bredere economische implicaties zijn aanzienlijk. Het Internationaal Monetair Fonds voorspelt dat de wereldwijde groei in 2025 zal dalen tot 2,8%, lager dan eerdere voorspellingen, waarbij de Amerikaanse groei naar verwachting sterk zal dalen tot 1,8%. De verstoringen in de landbouwsector dragen bij aan deze neerwaartse herzieningen.

Boeren in getroffen landen uiten groeiende bezorgdheid. Sarah Johnson, een sojaboer uit Iowa, deelde: 'We hebben dit eerder meegemaakt tijdens de laatste handelsoorlog, en dat bracht onze familieboerderij bijna failliet. Nu worden we geconfronteerd met nog hogere tarieven en meer onzekerheid. We hebben nodig dat de WTO goed functioneert om onze levensonderhoud te beschermen.'

Beleidsreacties en toekomstvooruitzichten

Als reactie op de escalerende spanningen volgen sommige landen alternatieve strategieën. Brazilië heeft een Nationaal Meststoffenplan gelanceerd dat ernaar streeft de afhankelijkheid van meststofimport te verminderen van 85% naar 45% tegen 2050, waarbij kwetsbaarheden in zijn landbouwvoorzieningsketen worden erkend. Deze beweging naar grotere zelfvoorziening weerspiegelt bredere trends van landen die hun afhankelijkheid van potentieel onbetrouwbare handelspartners proberen te verminderen.

Het huidige geschil zal waarschijnlijk het standaard WTO-geschillenbeslechtingsproces volgen zoals uiteengezet in de Dispute Settlement Understanding, beginnend met consultaties tussen de partijen. Echter, met het niet-functionerende Appellate Body zouden eventuele beroepen in een juridische limbo terechtkomen, wat het hele proces potentieel zou kunnen ondermijnen.

Terwijl de wereldgemeenschap dit geschil ziet ontvouwen, blijft de fundamentele vraag: Kan de WTO nog steeds dienen als een effectief forum voor het oplossen van internationale handelsconflicten, of heeft het tijdperk van multilateraal handelsbestuur plaatsgemaakt voor bilaterale machts-politiek? De uitkomst van dit landbouwgeschil kan het antwoord geven.