EU steunt Groenland bij Amerikaanse overnamebedreigingen

Europa verenigt zich tegen Amerikaanse ambities op Groenland

De Europese Unie heeft haar volledige gewicht achter Denemarken en Groenland gezet nu de spanningen oplopen over hernieuwde Amerikaanse dreigingen om controle over het strategische Arctische eiland over te nemen. Voorzitter van de Europese Raad António Costa gaf woensdag een duidelijk signaal: 'Laat me duidelijk zijn over Groenland: Groenland behoort toe aan zijn bevolking. Er kan niets worden beslist over Denemarken of Groenland zonder Denemarken, of zonder Groenland. Zij hebben de volledige steun en solidariteit van de Europese Unie.'

Trumps Arctische ambities

De Amerikaanse president Donald Trump heeft zijn intenties expliciet gemaakt door te stellen dat de Verenigde Staten 'Groenland nodig hebben om redenen van nationale veiligheid' en militaire actie niet uitsluiten. Het Witte Huis bevestigde deze week dat Trump 'opties bespreekt' om controle over Groenland te krijgen, inclusief mogelijke militaire interventie. Dit komt na Trumps controversiële militaire operatie in Venezuela, waar Amerikaanse speciale eenheden president Nicolás Maduro gevangen namen, wat in Europa angst opriep dat Groenland een soortgelijk scenario zou kunnen ondergaan.

Groenland, 's werelds grootste eiland, heeft immense strategische waarde. Gelegen op de kortste raketroute tussen Rusland en de VS, is het een cruciaal onderdeel van het Amerikaanse anti-raket schild. Het eiland bevat ook enorme onontgonnen grondstoffen, waaronder ongeveer 38,5 miljoen ton zeldzame aardmetalen - goed voor ongeveer 30% van de wereldwijde reserves volgens recente analyses. Nu klimaatverandering nieuwe Arctische scheepvaartroutes opent, groeit Groenlands geopolitieke belang alleen maar.

NATO-eenheid op het spel

De situatie heeft een ongekende crisis binnen de NAVO veroorzaakt. Deense premier Mette Frederiksen gaf een duidelijke waarschuwing: een Amerikaanse militaire actie tegen Groenland zou het bondgenootschap vernietigen, waardoor 'alles' zou eindigen, inclusief de NAVO en de naoorlogse veiligheidsstructuur. 'Ik kan me geen scenario voorstellen waarin de Verenigde Staten van Amerika in een positie zouden worden geplaatst om de Deense soevereiniteit te schenden,' zei de Franse president Emmanuel Macron voorzichtig tijdens vredesbesprekingen over Oekraïne in Parijs.

Europese leiders bevinden zich in een delicate positie. Ze hebben Amerikaanse steun nodig voor Oekraïne tegen Rusland, maar kunnen dreigementen tegen een NAVO-bondgenoot niet goedkeuren. Volgens CNN-rapportage hebben Europese leiders zoals de Britse premier Keir Starmer en de Franse president Emmanuel Macron publieke kritiek op de VS vermeden om de samenwerking over Oekraïne te behouden, wat een diplomatiek koorddansen creëert.

Historische context en huidige realiteit

De Amerikaans-Groenlandse relatie dateert uit de Tweede Wereldoorlog toen Denemarken, bezet door nazi-Duitsland, de VS autoriseerde om militaire bases op Groenland te bouwen. Tegenwoordig blijft er slechts één basis over - de Pituffik luchtmachtbasis aan de noordwestkust. Sinds 1951 geeft een Deense overeenkomst het Amerikaanse leger praktisch carte blanche op Groenlands grondgebied, zolang het Denemarken en Groenland vooraf informeert.

Groenland is een autonoom gebied van het Koninkrijk Denemarken, hoewel geen deel van de EU. Met een bevolking van slechts 57.000 mensen verspreid over 2,2 miljoen vierkante kilometer is het eiland grotendeels zelfbesturend. Een jaar geleden zei 85% van de Groenlanders in een peiling in Deense en Groenlandse pers dat ze tegen aansluiting bij de VS waren.

Europese solidariteit en volgende stappen

Vertegenwoordigers van zes EU-landen en het Verenigd Koninkrijk hebben een gezamenlijke verklaring uitgegeven waarin wordt bevestigd dat Groenland aan zijn bevolking toebehoort en alleen Denemarken en Groenland kunnen beslissen over zaken die hun relaties betreffen. Duitse minister van Buitenlandse Zaken Johann Wadephul drong er bij Washington op aan het internationaal recht te respecteren, terwijl de Spaanse premier Pedro Sánchez verklaarde: 'Spanje zal altijd actief betrokken zijn bij de Verenigde Naties en in volledige solidariteit met Denemarken en het volk van Groenland.'

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio plant volgende week met Deense vertegenwoordigers te vergaderen om de Amerikaanse belangstelling voor Groenland te bespreken. Ondertussen heeft Denemarken zijn investeringen in de veiligheid van Groenland aanzienlijk verhoogd, met alleen al in 2025 een toewijzing van 1,2 miljard euro voor de regio.

De crisis benadrukt de groeiende spanningen in het Arctisch gebied, waar Rusland, China en de Verenigde Staten allemaal invloed proberen te krijgen. Zoals Deense premier Frederiksen opmerkte: 'Veiligheid in het Arctisch gebied moet collectief worden bereikt, in samenwerking met bondgenoten in het NAVO-militair bondgenootschap, inclusief de Verenigde Staten.' De komende weken zullen uitwijzen of de NAVO deze ongekende uitdaging voor haar fundamentele principes kan overleven.