10 jaar Brexit: onvervulde beloften en economische realiteit

Tien jaar nadat het Verenigd Koninkrijk stemde om de Europese Unie te verlaten, blijkt uit een uitgebreide evaluatie dat veel van de belangrijkste beloften van Brexit-campagnevoerders onvervuld blijven. Op 23 juni 2016 koos 52% van de Britse kiezers voor vertrek, maar een decennium later presteert de economie onder de maat, is de publieke stemming verzuurd en is het politieke landschap versplinterd. Volgens een rapport van AllianzTrade groeide de Britse economie sinds het referendum gemiddeld met 1,4% per jaar—aanzienlijk lager dan de geprojecteerde 2% tot 4% als het VK in de EU was gebleven.

Wat werd beloofd vs. wat gebeurde er?

Brexit-aanhangers betoogden dat verlaten van de EU de Britse soevereiniteit zou herstellen, economische groei stimuleren, immigratie verminderen en het VK in staat stellen lucratieve handelsdeals te sluiten. Hoewel het VK de controle over het handelsbeleid en immigratieregels terugkreeg, zijn de economische dividenden uitgebleven. De Britse economische prestaties na Brexit worden door economen van AllianzTrade als 'teleurstellend' omschreven.

Economische groei en investeringen

Het Britse bbp is naar schatting 4% tot 8% kleiner dan binnen de EU. Bedrijfsinvesteringen liggen 12-13% onder de trend en productiviteitsgroei is 3-4% lager. Het pond sterling herstelde nooit en de reële lonen stegen slechts met £43 per week na inflatie. Een voormalige vice-gouverneur van de Bank of England bevestigde dat de langetermijnvoorspellingen accuraat waren.

Handel en grensbelemmeringen

De handel met de EU, goed voor £856 miljard in 2025, wordt belemmerd door nieuwe niet-tarifaire barrières. Douanepapieren, certificeringen en sanitaire controles hebben aanzienlijke kosten toegevoegd. Veel kleine bedrijven zijn gestopt met handel met de EU. De beloofde VS-handelsdeal is er nooit gekomen en nieuwe overeenkomsten met Australië, Nieuw-Zeeland, India en Japan blijven triviaal.

Immigratie: het tegenovergestelde van wat werd beloofd

Campagnevoerders beloofden de grenzen te controleren en immigratie te verminderen. In plaats daarvan steeg de nettomigratie naar gemiddeld 550.000 per jaar tussen 2021 en 2025, gedreven door niet-EU-arrangementen. Hoewel het in 2025 daalde tot 171.000, weerspreekt het beeld de centrale belofte. Veel Britten voelen dat het immigratiesysteem niet is verbeterd.

Regionale verschillen vergroot

Een van de kernbeloften was dat 'achtergebleven' regio's zouden profiteren. In bijna 60% van de gebieden die voor vertrek stemden, zijn de gemiddelde inkomens gedaald ten opzichte van het nationale gemiddelde. De economische impact op Brexit-stemgende regio's is bijzonder zwaar in delen van Noord-Engeland en de Midlands, waar productie en landbouw het zwaarst zijn getroffen door nieuwe handelsbarrières.

Publieke opinie keert zich tegen Brexit

De publieke opinie is dramatisch veranderd. Een YouGov-peiling van mei 2026 toonde dat 60% van de Britten Brexit als een mislukking beschouwt, terwijl 52% hertoetreding steunt. Slechts 28% gelooft dat vertrek de juiste beslissing was. Het percentage dat zegt dat Brexit slechter is uitgepakt dan verwacht steeg van 28% in 2021 naar 48% in 2026. Zelfs voormalig prominent Remain-aanhanger Andy Burnham, nu de belangrijkste kandidaat om premier Keir Starmer op te volgen, heeft zijn standpunt verzacht, zeggende dat hij het referendumresultaat respecteert en dat het VK waarschijnlijk niet zal terugkeren.

'De Brexit heeft de EU alleen maar meer samenhangend gemaakt,' zei Europacorrespondent Stefan de Vries. 'Het is duidelijk dat voor het VK de vraag is hoe het zo snel mogelijk dichter bij Europa kan komen zonder terug te keren naar de EU.'

Politieke nasleep en de weg vooruit

Premier Keir Starmer, die in 2024 aantrad, begon gesprekken om de EU-relaties te herstellen, maar kondigde onlangs aan dat hij aftreedt. Het politieke landschap is versplinterd, met Nigel Farage's Reform UK voorop in de peilingen. De toekomst van de VK-EU-relaties blijft onzeker, aangezien geen grote partij hertoetreding bepleit, maar de publieke steun voor nauwere banden blijft groeien.

Veelgestelde vragen

Is Brexit een mislukking?

Volgens de meeste economische indicatoren en de publieke opinie heeft Brexit slechter gepresteerd dan beloofd. De Britse economie is 4-8% kleiner dan geprojecteerd, handel is moeilijker en immigratie is gestegen in plaats van gedaald. Een meerderheid van de Britten ziet het nu negatief.

Wat waren de belangrijkste beloften van Brexit?

Kernbeloften omvatten: herstel van soevereiniteit, economische groei, vermindering van immigratie, nieuwe wereldwijde handelsdeals en revitalisering van achtergebleven regio's. De meeste zijn niet volledig gerealiseerd.

Kan het VK weer toetreden tot de EU?

Hoewel de publieke steun voor hertoetreding is gegroeid tot boven de 50%, pleit geen grote politieke partij er nu voor. Het proces zou langdurig zijn en unanieme EU-goedkeuring vereisen. De meeste analisten zien een nauwere relatie—zoals een Noors model—als waarschijnlijker dan volledig lidmaatschap.

Hoe heeft Brexit de handel beïnvloed?

Niet-tarifaire barrières hebben de kosten en complexiteit van de VK-EU-handel aanzienlijk verhoogd. De handel blijft de grootste handelsrelatie van het VK, maar de groei is gestagneerd. De gehoopte VS-handelsdeal is er nooit gekomen.

Wat is de toekomst van de VK-EU-relaties?

Premier Keir Starmer initieerde een 'reset' met de EU, gericht op veiligheid, handelsfacilitatie en jeugdmobiliteit. Zijn opvolger kan echter een andere koers varen. De EU heeft openheid getoond voor nauwere banden, maar dringt aan op respect voor de integriteit van de interne markt.