Trump's NAVO-opmerkingen over Afghanistan veroorzaken woede

Internationale verontwaardiging over Trumps Afghanistan-uitspraken

Voormalig Amerikaans president Donald Trump heeft een storm van internationale kritiek veroorzaakt met zijn recente opmerkingen over de inzet van NAVO-bondgenoten tijdens de oorlog in Afghanistan. In een interview met Fox News beweerde Trump dat NAVO-troepen 'een beetje achter de frontlinie bleven' tijdens het 20-jarige conflict, uitspraken die door militaire leiders, politici en families van gesneuvelde soldaten in heel Europa zijn veroordeeld als 'respectloos', 'feitelijk onjuist' en 'schandalig'.

Nederlandse en Europese leiders reageren fel

Voormalig NAVO-secretaris-generaal Jaap de Hoop Scheffer, die de alliantie van 2004 tot 2009 leidde, uitte diepe frustratie over Trumps uitspraken. 'Het gebeurde tijdens mijn mandaat, in een coalitie van vijftig landen en een heleboel partners die daar in de frontlinie vochten en militairen verloren. En dan krijg je dít!' vertelde De Hoop Scheffer aan Nederlandse media. Hij benadrukte dat Trumps opmerkingen 'alle perken te buiten gaan, met name als ik denk aan de mensen van wie dierbaren zijn achtergebleven in Afghanistan.'

Demissionair minister Brekelmans van Defensie reageerde eveneens krachtig en merkte op dat 'We als Nederland deelgenomen hebben aan diverse missies in Afghanistan, aan de frontlinie. Er zijn 25 militairen omgekomen.' Hij herinnerde eraan dat artikel 5 van het NAVO-verdrag slechts één keer in de geschiedenis is ingeroepen - door de Verenigde Staten na de aanslagen van 11 september 2001 - en dat Trumps opmerkingen 'niet stroken met de grote offers die Nederlandse militairen en hun families hebben gebracht.'

Britse reactie en koninklijke respons

In het Verenigd Koninkrijk, waar 457 soldaten in Afghanistan omkwamen, noemde premier Keir Starmer Trumps opmerkingen 'beledigend en ronduit verschrikkelijk' en suggereerde dat de voormalige president zijn excuses zou moeten aanbieden. De Britse minister van Defensie Alistair Carns, een veteraan van vijf missies in Afghanistan, benadrukte dat NAVO-bondgenoten 'bloed, zweet en tranen samen hebben vergoten' tijdens het conflict.

Prins Harry, die twee missies in Afghanistan diende als Apache-helikopterpiloot, gaf een verklaring uit waarin hij pleitte voor 'eerlijkheid en respect' bij het bespreken van de Afghanistan-missies. 'Duizenden levens zijn voorgoed veranderd. Moeders en vaders hebben hun zonen en dochters begraven. Kinderen moeten leven zonder ouder en gezinnen dragen de gevolgen,' benadrukte de prins.

Historische context en NAVO's rol

De NAVO-missie in Afghanistan begon nadat de Verenigde Staten artikel 5 van het NAVO-verdrag hadden geactiveerd na de aanslagen van 11 september 2001. Dit markeerde de enige keer in de 75-jarige geschiedenis van de NAVO dat de collectieve verdedigingsclausule is geactiveerd. De International Security Assistance Force (ISAF) betrof uiteindelijk 51 landen, met ongeveer 130.000 troepen op het hoogtepunt.

Volgens Wikipedia activeerde de NAVO weliswaar artikel 5, maar waren de Verenigde Staten aanvankelijk sceptisch over NAVO-capaciteiten en zochten ze geen verdere alliantiesteun voor de invasie. De NAVO richtte en stuurde later wel ISAF om Afghanistan te stabiliseren na de Amerikaanse invasie.

Nederlands offer in Afghanistan

Nederland stuurde tussen 2002 en 2021 ongeveer 30.000 militairen naar Afghanistan, waarbij 25 soldaten het leven lieten. Nederlandse troepen waren vooral actief in de provincie Uruzgan, waar ze van 2006 tot 2010 Task Force Uruzgan leidden. Zoals beschreven door Wikipedia kende de Nederlandse strijdmacht aanzienlijke gevechten, waaronder de Slag om Chora in juni 2007, die tot Nederlandse slachtoffers leidde.

Demissionair minister Van Weel van Buitenlandse Zaken, die Afghanistan meerdere keren bezocht, weerlegde Trumps beweringen direct: 'Ik ben zelf meerdere keren in Afghanistan, Uruzgan, geweest. Bij de Britten, de Canadezen, het was echt de hotspot van de Taliban, dat was echt wel de frontlijn. Het is niet respectvol en dus ook niet waar.'

Bredere internationale reactie

In heel Europa zijn de reacties unaniem kritisch. De Poolse premier Donald Tusk herinnerde aan een afscheidsceremonie in 2011 voor vijf gesneuvelde soldaten in Afghanistan en merkte op dat Amerikaanse officieren hem vertelden dat 'Amerika de Poolse helden nooit zou vergeten.' Hij suggereerde dat ze president Trump hieraan zouden moeten herinneren.

Lucy Aldridge, moeder van de jongste Britse soldaat die op 18-jarige leeftijd in Afghanistan werd gedood, vertelde aan CBS News dat ze 'diep walgde' van Trumps opmerkingen. Voormalig Brits legerhoofd Lord Richard Dannatt noemde de uitspraken 'schandalig' en 'feitelijk onjuist,' terwijl de Poolse gepensioneerde generaal Roman Polko een verontschuldiging eiste en stelde dat bondgenoten 'met bloed voor deze alliantie hebben betaald.'

Politieke implicaties en toekomstige relaties

De controverse komt te midden van aanhoudende zorgen over Trumps benadering van de NAVO. Zoals gerapporteerd door AP News heeft Trump eerder getwijfeld of de VS NAVO-bondgenoten zouden verdedigen die niet aan defensie-uitgavendoelstellingen voldoen, wat onzekerheid creëert over Amerika's toewijding aan de alliantie.

Huidig NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte zou Trump rechtstreeks hebben aangesproken op het World Economic Forum in Davos en hem verzekerd hebben dat bondgenoten Amerika zeker te hulp zouden schieten als dat nodig was. Trumps herhaalde twijfel over artikel 5-verplichtingen blijft echter de trans-Atlantische relaties onder druk zetten en zorgen veroorzaken over de toekomst van de 75-jarige alliantie.