Werknemers lopen voor op werkgevers bij AI-gebruik: enquête

Werknemers in Nederland gaan sneller dan hun werkgevers als het om het gebruik van kunstmatige intelligentie (AI) gaat. Een nieuwe analyse gepubliceerd in het economische tijdschrift ESB toont aan dat het aandeel werknemers dat zegt AI-toepassingen zoals ChatGPT of Copilot te gebruiken in elke sector hoger is dan het aandeel dat zegt dat hun werkgever dat gebruik actief ondersteunt.

Wat de ESB-analyse onthult over AI-adoptie op de werkvloer

Het verschil tussen AI-gebruik door werknemers en werkgeversondersteuning is in de meeste sectoren meer dan 15 procentpunten en loopt op tot bijna 30 procentpunten bij de overheid en het onderwijs. Dat wijst erop dat veel werknemers AI op eigen initiatief omarmen, terwijl hun organisaties nog geen duidelijk beleid of aanmoediging hebben.

De in ESB gepubliceerde analyse concludeert dat werknemers vaak verder zijn met het toepassen van kunstmatige intelligentie dan hun werkgevers.

Deze bevindingen sluiten aan bij bredere gesprekken over AI-vaardigheidstrainingen op Europese werkvloeren, waar individuele adoptie vaak sneller gaat dan institutionele strategie.

Hoe Nederlandse werknemers ChatGPT en Copilot gebruiken

De analyse is gebaseerd op een enquête van De Nederlandsche Bank (DNB) die in oktober vorig jaar is uitgevoerd. De centrale bank vroeg werkenden naar hun AI-gebruik. Slechts 25 procent van de werknemers zei actieve ondersteuning van hun werkgever te ervaren bij het gebruik van AI op het werk. Andere werknemers zeiden dat ze sommige AI-tools mogen gebruiken maar daartoe niet worden aangemoedigd, of dat hun werkgever helemaal geen duidelijk beleid heeft.

Veelvoorkomende toepassingen zijn het opstellen van e-mails, samenvatten van documenten, genereren van code en zoeken naar informatie. Tools zoals ChatGPT van OpenAI en Microsoft Copilot zijn voor veel werknemers onderdeel geworden van hun dagelijkse routine, zelfs waar formele richtlijnen ontbreken.

• ChatGPT: tekstgeneratie, brainstormen en concepten voor klantenservice
• Microsoft Copilot: documentsamenvattingen, spreadsheetanalyse en vergadernotities
• Andere AI-tools: beeldgeneratie, vertaling en dataclassificatie

AI-gebruik werknemers versus werkgeversondersteuning

Deze bottom-up adoptie past bij trends in adoptie van bedrijfssoftware, waarbij werknemers vaak eerder nieuwe tools op de werkvloer brengen dan het management.

Waarom werkgevers achterlopen op AI-beleid

Verschillende factoren verklaren het verschil. Veel organisaties hebben geen specifiek AI-governance, hebben hun IT-richtlijnen niet bijgewerkt of vrezen risico's op het gebied van gegevensprivacy en compliance. Uit de DNB-enquête blijkt dat de meeste werkgevers passief zijn: ze verbieden AI-gebruik niet, maar promoten het ook niet actief.

Hierdoor opereren werknemers in een grijs gebied. Ze gebruiken mogelijk niet-goedgekeurde tools, kopiëren gevoelige informatie naar externe platforms of krijgen geen training over hoe ze AI-output moeten beoordelen. Dit creëert risico's voor zowel werknemers als werkgevers.

Deskundigen op het gebied van corporate AI-governance stellen dat duidelijk beleid, training en transparante regels nodig zijn om de kloof tussen individueel gebruik en organisatorische gereedheid te dichten.

Wat dit betekent voor de toekomst van werk

Nederland staat niet alleen. In heel Europa omarmen werknemers generatieve AI sneller dan veel werkgevers kunnen bijbenen. De ESB-analyse suggereert dat productiviteitswinst door AI beperkt kan blijven als bedrijven geen ondersteuning, integratie en kwaliteitscontrole bieden.

Als dit patroon aanhoudt, kunnen werknemers die AI informeel gebruiken individuele efficiëntie winnen, maar missen ze gecoördineerde voordelen zoals gedeelde prompts, veilige tools en consistente outputstandaarden. Werkgevers die investeren in training en governance kunnen het vroege enthousiasme van werknemers omzetten in een duurzaam concurrentievoordeel.

Veelgestelde vragen

Welk percentage Nederlandse werknemers krijgt actieve AI-ondersteuning van hun werkgever?

Volgens een door ESB aangehaalde enquête van De Nederlandsche Bank ervaart slechts 25 procent van de werknemers actieve werkgeversondersteuning bij AI-gebruik op het werk.

Welke sectoren laten het grootste verschil zien in AI-adoptie?

Overheid en onderwijs laten het grootste verschil zien; het verschil tussen AI-gebruik door werknemers en werkgeversondersteuning nadert de 30 procentpunten.

Welke AI-tools gebruiken Nederlandse werknemers het meest?

ChatGPT en Microsoft Copilot behoren tot de meest gebruikte AI-toepassingen, vaak voor schrijven, samenvatten en informatie zoeken.

Waarom lopen werkgevers achter bij het adopteren van AI?

Veel werkgevers hebben geen duidelijk AI-beleid, vrezen risico's op gegevensprivacy en compliance, of hebben hun IT-richtlijnen niet bijgewerkt, waardoor werknemers tools informeel adopteren.