Japan versoepelt overwerk: karoshi-angst

Japan versoepelt overwerkregels midden in arbeidstekort – Karoshi-angst keert terug

De Japanse regering heeft een grote versoepeling van de arbeidsregels aangekondigd om overwerk aan te moedigen en de groeiende arbeidscrisis aan te pakken. Het plan om het 'discretionair arbeidssysteem' uit te breiden heeft felle discussies aangewakkerd. In 2024 registreerde Japan officieel 159 doden en zelfmoorden gerelateerd aan overwerk (karoshi), maar het werkelijke cijfer wordt veel hoger geschat.

Wat is het discretionair arbeidssysteem?

Het discretionair arbeidssysteem (saiteki rōdōsei) laat bedrijven werknemers betalen op basis van veronderstelde output in plaats van gewerkte uren. Het wordt gepresenteerd als meer vrijheid, maar critici zeggen dat het uitbuiting in de hand werkt. De karoshi-crisis in Japan heeft diepe wortels. In 2015 pleegde de 24-jarige Matsuri Takahashi zelfmoord na 105 overuren per maand. Haar moeder Yukimi: 'Ze sliep amper tien uur in haar laatste week. Nu ze eindelijk kan slapen, zal ze nooit meer wakker worden.'

Huidige overwerklimieten: streng op papier, soepel in de praktijk

De Arbeidsstijlhervormingswet van 2019 voerde landelijke overwerklimieten in: 45 uur per maand, 360 uur per jaar. Maar er zijn veel mazen. Werknemers kunnen tot 100 uur overwerk per maand maken, gemiddeld 80 uur over meerdere maanden, tot 720 uur per jaar. Dat is de drempel waar het risico op karoshi toeneemt, zegt expert Rei Seiyama. Een op de vijf Japanse mannen werkt nog steeds meer dan 49 uur per week.

Waarom worden regels zo gemakkelijk omzeild?

Onderrapportage is wijdverbreid. Er is vaak een groot verschil tussen geregistreerde en werkelijke uren, legt Seiyama uit. Bedrijven zetten werknemers onder druk om minder uren te registreren, en arbeidsinspecties zijn ondergefinancierd. In tegenstelling tot de EU heeft Japan geen bindende rusttijdgarantie. Slechts 7% van de bedrijven biedt een vaste rustperiode tussen werkdagen.

Economische druk achter deregulering

Het Japanse arbeidstekort is acuut. De bevolking krimpt al meer dan tien jaar. Premier Sanae Takaichi, die eind 2024 aantrad, heeft arbeidsflexibiliteit tot hoeksteen van haar agenda gemaakt. Ze zei eerder tegen werknemers: 'Werk, werk, werk, werk en werk.' In januari 2026 beval ze het ministerie om verdere deregulering van werktijdlimieten te bespreken. Dit arbeidstekort in Japan is niet alleen demografisch, maar ook structureel. Critici zeggen dat de regering de makkelijkste weg kiest: werknemers harder laten werken in plaats van de economie te hervormen.

Impact op werknemers en gezinnen

In 2025 erkende Japan een recordaantal van 1.304 overwerkgerelateerde gevallen, waaronder 1.055 psychische stoornissen en 88 zelfmoorden. Families van slachtoffers voeren vaak jarenlange juridische gevechten om het verband tussen werk en dood te bewijzen. Yukimi Takahashi, nu campagnevoerder tegen karoshi, vreest dat haar dochter vergeten zal worden. 'Gooi ons leven niet weg, dat wil ik tegen de premier zeggen.'

Wat kan er worden gedaan?

Experts stellen verschillende maatregelen voor: verplichte rustpauzes van 11 uur tussen werkdagen, digitale registratie van werktijden, lagere overwerklimieten van 100 naar 60 uur per maand, meer invloed voor vakbonden en verplichte mentale gezondheidszorg. Zonder deze waarborgen wordt de karoshi-preventiebeleid 2025 een lege belofte.

Veelgestelde vragen

Wat is karoshi?

Karoshi is de Japanse term voor dood door overwerk, vaak door stressgerelateerde hartaanvallen, beroertes of zelfmoord (karōjisatsu).

Hoeveel mensen sterven aan karoshi?

In 2024 erkende de overheid 159 overwerkdoden, maar het werkelijke cijfer ligt veel hoger. In 2025 werden 1.304 overwerkgerelateerde gevallen gecertificeerd.

Wat is het discretionair arbeidssysteem?

Het is een betaalmodel op basis van output in plaats van gewerkte uren. Uitbreiding leidt tot onbetaald overwerk, zeggen critici.

Wat zijn de huidige overwerklimieten?

De wettelijke limiet is 45 uur/maand en 360 uur/jaar, maar uitzonderingen staan tot 100 uur/maand en 720 uur/jaar toe — de karoshi-lijn.

Hoe verhoudt Japan zich tot Europa?

De EU verplicht minstens 11 uur rust per dag en een maximale werkweek van 48 uur. Japan heeft geen bindende rusttijd en staat veel meer overwerk toe.

Bronnen

NOS: Overwerk als oplossing voor arbeidstekort, Japan kiest voor soepelere regels
East Asia Forum: Japan's workhorse prime minister tests labour limits
This is Japan: Karoshi — Understanding Japan's Overwork Death Crisis
MHLW: 2025 White Paper on Measures to Prevent Karoshi
Wikipedia: Karoshi