Juli 2026: Oceanhitterecord en wereldwijde impact super El Niño

De oceanen van de wereld hebben zojuist hun warmste juli ooit gemeten, met gemiddelde zeewatertemperaturen buiten de poolgebieden die een verbazingwekkende 20,96 °C (69,73 °F) bereikten, volgens de Copernicus klimaatdienst van de EU. Dit breekt het vorige record uit 2023 en wordt aangedreven door een krachtige mix van klimaatverandering, een intensiverend super El Niño en de onbedoelde gevolgen van schonere lucht. Terwijl meteorologen waarschuwen voor extreem weer in de komende maanden, verwoest de mariene hittegolf nu al ecosystemen en bedreigt de voedselzekerheid.

Wat veroorzaakt deze record zeewatertemperaturen?

De ongekende oceaanwarmte in juli 2026 is niet te wijten aan één enkele factor, maar aan een samenloop van krachtige krachten. 'Klimaatverandering, El Niño en meer zonnestraling op de oceaan spelen allemaal een rol,' legt Rob Groenland, meteoroloog bij het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI), uit. De 2026 super El Niño-gebeurtenis blijkt een van de sterkste ooit te zijn, waarbij NOAA de kans op een 'zeer sterke' gebeurtenis tegen het einde van het jaar op meer dan 80% schat.

Het super El Niño-fenomeen

El Niño, een natuurlijk klimaatpatroon dat elke 2–7 jaar optreedt, houdt in dat de equatoriale passaatwinden afzwakken, waardoor warm water zich oostwaarts over de Stille Oceaan verspreidt. De gebeurtenis van dit jaar ontwikkelt zich tot een zeldzame 'super El Niño', vergelijkbaar met die van 1982–83, 1997–98 en 2015–16, die massale koraalverbleking en wereldwijde weerschaos veroorzaakten. Oceaanwetenschapper Sjoerd Groeskamp van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) merkt op dat de Stille Oceaan al dramatische opwarming vertoont, wat de basis legt voor maanden van verstoring.

Klimaatverandering als basis

Door de mens veroorzaakte klimaatverandering vormt de verhoogde basis waarop El Niño voortbouwt. De planeet is al met ongeveer 1,2 °C opgewarmd ten opzichte van het pre-industriële niveau en 2024 was het warmste jaar ooit met +1,60 °C. Zonder deze onderliggende opwarming zou de huidige oceaanhittepiek veel minder ernstig zijn. 'De oceaan is een buffer waar alle warmte momenteel wordt opgeslagen,' zegt Groenland.

Het onbedoelde effect van schonere lucht

In een ironische wending van de milieuproblematiek leidt verminderde luchtvervuiling ook tot opwarming van de zeeën. Sulfaataërosolen van kolenverbranding en andere bronnen fungeerden ooit als een zonnescherm en reflecteerden zonnestraling terug de ruimte in. Strenge milieuregels hebben deze deeltjes sterk verminderd, waardoor de lucht schoner werd maar ook meer zonlicht het oceaanoppervlak kan bereiken. 'Zonder die aërosolen is de lucht schoner, maar kan de zonnestraling het oceaanoppervlak meer opwarmen,' legt Groenland uit. Deze factor, die vaak over het hoofd wordt gezien, krijgt nu meer aandacht van klimaatwetenschappers.

Directe gevolgen voor het zeeleven

De effecten van mariene hittegolven op ecosystemen zijn nu al ernstig. 'Vissen zwemmen naar andere gebieden, waardoor ecosystemen veranderen, en mensen die afhankelijk zijn van de visserij kunnen problemen ondervinden,' waarschuwt Groeskamp. 'Koraal sterft. Het kan niet vluchten.' De extreme warmte verhindert dat de bovenste 300–400 meter van de oceaan zich mengt met kouder, voedingsrijk water eronder, waardoor het zuurstofgehalte daalt en de verzuring toeneemt. Deze verzuring put calciumcarbonaat uit, essentieel voor koralen, oesters en mosselen, wat leidt tot dunnere schelpen en mogelijke sterfte.

Welk extreem weer kunnen we verwachten?

De opgeslagen oceaanwarmte zal het komende jaar verstrekkende gevolgen hebben. Groenland voorspelt dat Nederland in de herfst en winter te maken kan krijgen met overmatige regenval, samen met sterkere winterstormen. 'Nu hebben we te maken met intense droogte, maar over ongeveer vier maanden kunnen we te maken krijgen met enorme overstromingen,' waarschuwt hij. Wereldwijd kunnen tropische cyclonen krachtiger worden, en regio's zoals de westelijke Stille Oceaan kunnen te maken krijgen met droogte, terwijl de oostelijke Stille Oceaan te maken krijgt met overstromingen en orkanen. De extreme weerpatronen van 2026 weerspiegelen nu al de verstoringen die tijdens eerdere super El Niño's werden gezien, maar met extra intensiteit door klimaatverandering.

FAQ

Hoe warm waren de oceanen in juli 2026?

De gemiddelde zeewatertemperaturen buiten de poolgebieden bereikten 20,96 °C (69,73 °F), de hoogste julimeting sinds de satellietmetingen begonnen, en braken het vorige record uit 2023.

Wat is een super El Niño?

Een super El Niño is een uitzonderlijk sterke fase van de El Niño–Southern Oscillation, gekenmerkt door ongewoon warme oceaantemperaturen in de centrale en oostelijke Stille Oceaan, met wereldwijde weersgevolgen. Het komt zelden voor: slechts drie zijn er geregistreerd sinds 1950.

Hoe beïnvloedt de opwarming van de oceaan het weer?

Warmere oceanen verhogen de verdamping, waardoor er meer waterdamp in de atmosfeer komt. Dit kan leiden tot zwaardere regenval, sterkere stormen en intensere tropische cyclonen, en verandert ook de straalstromen en droogtepatronen.

Waarom maakt schonere lucht de oceanen warmer?

Sulfaataërosolen van vervuiling reflecteren zonlicht. Het verminderen van deze deeltjes – hoewel goed voor de gezondheid – verwijdert dit verkoelende effect, waardoor meer zonne-energie door het oceaanoppervlak kan worden geabsorbeerd.

Kunnen koraalriffen herstellen van mariene hittegolven?

Herstel is mogelijk als de temperaturen snel weer normaal worden, maar herhaalde of langdurige hittestress veroorzaakt verbleking en sterfte. Verwacht wordt dat de gebeurtenis van 2026 wijdverspreide schade zal veroorzaken, vooral in de Stille Oceaan.