EU-migratiepact: 100 dagen snelheid boven zorg

Precies 100 dagen na de inwerkingtreding van het EU-migratiepact op 12 juni 2026 slaan Nederlandse vluchtelingenorganisaties alarm. Het pact, formeel aangenomen op 14 mei 2024, is een pakket van tien bindende wetten dat grensbeheer, asielprocedures en de verdeling van verantwoordelijkheid hervormt. In Nederland moet de IND asielaanvragen nu binnen zes maanden beslissen, tegen voorheen ongeveer twee jaar. De EU-grensprocedure voor asiel ligt onder vuur bij mensenrechtenorganisaties.

Snelheid boven zorg: kwetsbare aanvragers vallen buiten de boot

Vluchtelingenwerk Nederland en asieladvocaten bevestigen dat het proces sneller gaat, maar waarschuwen dat de kwaliteit eronder lijdt. Myrthe Wijnkoop van Vluchtelingenwerk zegt dat kwetsbaarheden nog steeds onvoldoende worden herkend. 'Mensen met psychische problemen of trauma, slachtoffers van marteling en mensenhandel - als die signalen worden gemist, kunnen de gevolgen ernstig zijn.'

Vereenvoudigde procedure en registratie via tablet

Om de deadline van zes maanden te halen is de procedure vereenvoudigd. Gezondheidschecks zijn niet langer verplicht en Vluchtelingenwerk geeft geen voorlichting meer vooraf; de IND heeft die taak overgenomen. Wijnkoop: 'Mensen hebben meer informatie nodig om de procedure goed te doorlopen.' In het aanmeldcentrum in Ter Apel verloopt het eerste contact nu via een tablet, waar asielzoekers vragen voor hun aanvraag beantwoorden. 'Bij lage geletterdheid of veel meegemaakte gebeurtenissen is de kans op fouten groot.'

Gemiste kwetsbaarheden in asielgehoren

Asieladvocaat Maartje Terpstra noemt een concreet geval: een vrouw vertelde na haar gehoor bij de IND dat ze slachtoffer was van seksueel misbruik, maar zweeg tijdens het gesprek omdat er geen vrouwelijke tolk aanwezig was. 'Vroeger brachten we zulke zaken vooraf in kaart, zodat mensen hun verhaal goed konden vertellen. Dat is essentieel voor een zorgvuldige asielprocedure en nu volledig verdwenen.' Dit sluit aan bij bredere zorgen over het digitale asielaanvraagproces in Europa.

Gevolgen voor asielzoekers en rechtbanken

Nieuwe aanvragen in Ter Apel krijgen voorrang op aanvragen van voor 12 juni, om achterstanden te voorkomen. Maar wanneer snelheid ten koste gaat van kwaliteit, moeten meer asielzoekers in beroep, zegt Terpstra. Als een rechtbank hen in het gelijk stelt, moet de IND de zaak opnieuw beoordelen. 'We moeten enorm veel procederen vanwege de slechte kwaliteit van beslissingen, wat de werkdruk verder verhoogt.' Voor het pact begeleidden de 370 asieladvocaten in Nederland elk gemiddeld zo'n 150 asielzoekers. Terpstra is duidelijk: 'Snelheid boven kwaliteit heeft geen positief effect. Uiteindelijk leidt het alleen tot een langere procedure.' Ook oordeelde een rechtbank in Den Haag dat de omstandigheden in Italië nog niet goed genoeg zijn voor terugkeer, wat de druk op het Nederlandse asiel- en migratiebeleid vergroot.

Reactie van de IND en discussie over de uitvoering

De IND zegt de belangen van betrokkenen goed te begrijpen. 'We nemen dit niet licht op. Een zorgvuldige beslissing is precies wat ons drijft - voor en na 12 juni.' Sommige zorgen van Vluchtelingenwerk zouden niet alleen met het pact te maken hebben, maar met een discussie die al langer speelt en met keuzes van kabinet en wetgever. Wijnkoop is het deels oneens: 'De keuzes die Nederland bij de implementatie van het migratiepact heeft gemaakt, beinvloeden de procedure zeker.' Vluchtelingenwerk noemt de eerste signalen zorgwekkend en stelt dat ze 'de kwaliteit en zorgvuldigheid van de procedure ondermijnen'.

FAQ: EU-migratiepact na 100 dagen

Wat is het EU-migratiepact?

Een pakket van tien bindende wetten dat grensbeheer, asielprocedures en de verdeling van verantwoordelijkheid hervormt, van kracht sinds 12 juni 2026.

Hoe lang duurt een asielprocedure in Nederland nu?

Sinds 12 juni 2026 moet de IND binnen zes maanden beslissen, tegen voorheen ongeveer twee jaar.

Waarom maken vluchtelingenorganisaties zich zorgen?

Snellere procedures missen kwetsbaarheden bij mensen met psychische problemen, trauma, marteling en mensenhandel.

Wat is er veranderd in Ter Apel?

Eerste contact verloopt via tablet, gezondheidschecks zijn niet verplicht en de IND verzorgt de voorlichting vooraf.

Hoeveel asieladvocaten zijn er in Nederland?

Er zijn 370 asieladvocaten, die voor het pact gemiddeld ieder zo'n 150 asielzoekers begeleidden.