CBAM 2026: Hoe EU-koolstofheffing handel hervormt

Op 1 januari 2026 trad het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) van de EU in de definitieve handhavingsfase, waarmee het de eerste operationele koolstofgrensheffing ter wereld werd. Importeurs van staal, aluminium, cement, meststoffen, waterstof en elektriciteit moeten nu koolstofcertificaten kopen voor €75,36 per ton CO₂, met de eerste kwartaalaangiften die verschuldigd zijn. Het beleid dekt €50 miljard aan jaarlijkse importen en leidt tot handelsfrictie en vergelding.

Wat is CBAM en waarom is het nu belangrijk?

Het Mechanisme voor koolstofgrenscorrectie voorkomt 'koolstoflekkage', waarbij EU-industrieën productie verplaatsen naar landen met zwakker klimaatbeleid. CBAM trad in werking in mei 2023, met een overgangsfase tot eind 2025. De definitieve fase legt financiële verplichtingen op: importeurs moeten erkende aangever zijn en certificaten inleveren voor ingebedde emissies. De prijs is gekoppeld aan de EU ETS-veilingprijzen. In de eerste week werden meer dan 10.000 aangiften gevalideerd, waarbij Turkije, China en India de belangrijkste herkomstlanden waren.

De gefaseerde invoering in 2026

De financiële last wordt geleidelijk ingevoerd via een 'CBAM-factor', die dit jaar slechts 2,5% van de emissies dekt, oplopend tot 100% in 2034. Een ton hoogovenstaal kost nu €3,77 aan CBAM, maar analisten van Fastmarkets voorspellen €72,75 in 2030. Staal draagt 81% van de kosten, met totale heffingen op staal en aluminium die in 2026 naar verwachting €9 miljard bedragen. In juni 2026 is besloten CBAM vanaf 2028 uit te breiden naar 180 downstreamproducten zoals autodeuren en wasmachines.

Handelsspanningen en de WTO-kwestie

De EU CBAM-implementatie heeft scherpe reacties uitgelokt. India dreigde met vergelding, China stapte naar de WTO, en Rusland startte de eerste panel-zaak (DS639). De VS waarschuwde voor handelsgevolgen. Ontwikkelingslanden zien het als groen protectionisme; de Wereldbank schat bbp-verliezen tot 0,91% voor sommige Afrikaanse landen. WTO-legaliteit hangt af van artikel XX-uitzonderingen, maar het mechanisme kan de meestbegunstigingsplicht schenden.

Het Brussel-effect: wereldwijde koolstofbeprijzing

Het VK bevestigde zijn VK Carbon Border Adjustment Mechanism