EU schrapt Russische oligarchen Oesmanov en Fridman

De Europese Unie heeft op 22 september 2026 twee Russische oligarchen — Alisher Oesmanov en Michail Fridman — van haar sanctielijst gehaald, terwijl Vladimir Poetin zijn hybride aanvallen op Europese landen opvoert. De omstreden deal, doorgedrukt door Frankrijk en Luxemburg, verlengt de resterende Russische sancties met drie jaar in plaats van de gebruikelijke verlenging elke zes maanden. EU-functionarissen zeggen dat het compromis nodig was om het sanctieregime van instorting te redden, maar critici noemen het een capitulatie voor miljardairs met banden met het Kremlin.

Achtergrond: waarom de EU sancties oplegde

Beide mannen kwamen in 2022 op de sanctielijst, kort na de grootschalige invasie van Oekraïne. Alisher Oesmanov, Oezbeeks-Russisch metaalmagnaat en oprichter van USM Holdings, werd door EU-functionarissen omschreven als een pro-Kremlin oligarch met uitzonderlijk nauwe banden met Poetin. Michail Fridman, medeoprichter van Alfa Group, werd gesanctioneerd als een van de belangrijkste financiers van Poetins binnenste kring. De EU-sancties tegen Rusland richten zich inmiddels op bijna 3.000 personen en entiteiten.

De deal: drie jaar verlenging voor twee verwijderingen

Na moeizame onderhandelingen werd besloten de individuele sancties met 36 maanden te verlengen, tot september 2029, in plaats van elke zes maanden. In ruil daarvoor bewerkstelligden Frankrijk en Luxemburg de verwijdering van Oesmanov en Fridman. Slowakije steunde de verwijderingen; Letland, de laatste dwarsligger, onthield zich uiteindelijk zodat het besluit unaniem kon passeren. Letland heeft sindsdien eigen nationale sancties ingesteld.

Frankrijks inzet voor nationale veiligheid

Frankrijk stond erop Oesmanov te verwijderen, met verwijzing naar nationale veiligheid. Volgens de Financial Times wilde Parijs twee in Azerbeidzjan vastgehouden Franse staatsburgers vrij krijgen, onder wie zakenman Martin Ryan. Azerbeidzjan zou de vrijlating hebben gekoppeld aan het schrappen van Oesmanov. Franse functionarissen weigeren details te geven.

Luxemburgs juridische strijd

Luxemburg eiste de verwijdering van Fridman omdat hij een enorme juridische claim tegen het land heeft ingediend: ongeveer €14 miljard ($16 miljard) voor verliezen door de sancties. Het land wil het geschil beëindigen. Beide zetten tonen hoe lidstaten steeds minder bereid zijn de economische en juridische kosten van sancties te dragen.

Reactie: Baltische woede en veroordeling door Oekraïne

De Baltische staten, vooral Letland, reageerden woedend. De Letse premier Andris Kulbergs zei voor de stemming: "Zolang Rusland de oorlog voortzet, moet de Europese druk op het Kremlin toenemen, niet afnemen." De Oekraïense president Volodymyr Zelensky had EU-leiders gesmeekt beide oligarchen op de lijst te houden tot Moskou serieuze vredesonderhandelingen begint. De Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken Andrii Sybiha noemde de verwijdering beschamend en onverdedigbaar.

De kritiek weerspiegelt eerdere verdeeldheid bij EU-sanctiepakketten, zoals toen Griekenland in juli beperkingen op Russisch vloeibaar aardgas blokkeerde. Ruslandexpert Hubert Smeets waarschuwde: "Europese sancties tegen Rusland mogen Europese landen zelf niet te veel schaden. Daarom werken ze onvoldoende. Straks wil elk EU-land zijn eigen oligarch van de lijst."

Gevolgen voor het EU-sanctiebeleid

De driejarige verlenging is een structurele verandering die de onderhandelingsruimte van individuele lidstaten kan verkleinen, maar kwam met een hoge prijs. Een EU-diplomaat zei: "Het is een puinhoop geworden. Niemand is blij met dit lelijke compromis, maar het was nodig om te redden wat nog te redden viel." Het besluit kan veranderen hoe het blok omgaat met sancties tegen Russische oligarchen, waarbij meer landen uitzonderingen voor eigen belangen eisen.

FAQ

Waarom haalde de EU Oesmanov en Fridman van de lijst?

Frankrijk wilde Oesmanov verwijderen om twee in Azerbeidzjan vastgehouden Fransen vrij te krijgen; Luxemburg wilde Fridman van de lijst om zijn claim van €14 miljard te beëindigen. Beide verwijderingen maakten deel uit van de deal om het sanctieregime drie jaar te verlengen.

Hoelang duren de EU-sancties tegen Rusland nu?

De individuele sancties worden nu elke 36 maanden verlengd, tot september 2029, in plaats van elke zes maanden. Die langere periode moet herhaald gekrakeel over verlengingen voorkomen.

Wie verzette zich tegen de deal?

Letland was de laatste dwarsligger en onthield zich uiteindelijk. Het land heeft eigen nationale sancties tegen Oesmanov en Fridman ingesteld. Ook Oekraïne veroordeelde de stap scherp.

Hoeveel personen en entiteiten zijn gesanctioneerd?

Ongeveer 3.000 personen en entiteiten staan nog op de EU-sanctielijst voor Rusland, met reisverboden, bevriezing van tegoeden en financiële beperkingen.