Energieschok 2026: Midden-Oosten crisis hervormt markten

Het conflict in het Midden-Oosten en de verstoringen door de Straat van Hormuz hebben de grootste olie-aanvoerschok ooit veroorzaakt. Brent ruwe olie zal naar verwachting gemiddeld $86 per vat kosten in 2026 – een stijging van $69 in 2025 – en energieprijzen zullen naar verwachting 24% stijgen op jaarbasis, volgens de Commodity Markets Outlook van de Wereldbank van april 2026. De wereldwijde handel in goederen zal naar verwachting halveren van 4,7% naar tussen de 1,5% en 2,5%, terwijl kunstmestprijzen naar verwachting met 31% zullen stijgen, wat de voedselzekerheid voor tientallen miljoenen mensen bedreigt. Ontwikkelingslanden dragen de zwaarste last met een inflatie van 5,1% en een groeivertraging naar 3,6%, wat de structurele kwetsbaarheid blootlegt van een energiesysteem dat nog sterk afhankelijk is van fossiele brandstoffen en knelpuntafhankelijke toeleveringsketens.

Context: De Straat van Hormuz-crisis

De Straat van Hormuz – een smalle zeestraat tussen de Perzische Golf en de Golf van Oman – is een van de strategisch belangrijkste knelpunten ter wereld. Vóór 2026 passeerde jaarlijks ongeveer 25% van de wereldwijde zeeoliehandel en 20% van het vloeibaar aardgas (LNG) de zeestraat. De Straat van Hormuz-crisis brak eind februari 2026 uit toen het escalerende conflict tussen Iran en een door de VS geleide coalitie leidde tot een bijna volledige verstoring van de scheepvaart. In maart daalde de wereldwijde olie-aanvoer met 10,1 miljoen vaten per dag (mb/d) – de grootste maandelijkse verstoring ooit. Brent ruwe olie steeg ongeveer 65% ($46/vat) in één maand, de hoogste maandelijkse stijging ooit gemeten.

Bevindingen van Wereldbank en UNCTAD: Een dubbele schok

De Wereldbank en de VN-Conferentie voor Handel en Ontwikkeling (UNCTAD) publiceerden in april-mei 2026 beide grote rapporten. De Commodity Markets Outlook van de Wereldbank (28 april 2026) voorspelt dat energieprijzen in 2026 met 24% zullen stijgen – de grootste stijging sinds de invasie van Oekraïne in 2022 – met een totale stijging van de grondstoffenprijzen van 16%. UNCTAD's Trade and Development Foresights 2026 waarschuwt dat de wereldwijde handel in goederen zal halveren van 4,7% in 2025 naar tussen de 1,5% en 2,5% in 2026, omdat scheepvaartverstoringen en hogere kosten de wereldhandel verstikken.

Oliemarkten: De grootste aanvoerschok ooit

Brent ruwe olie zal naar verwachting gemiddeld $86/vat kosten in 2026, een stijging van $69 in 2025. De verstoring – ongeveer 10 mb/d – is gelijk aan ongeveer 10% van de wereldwijde olieproductie. Ondanks nooduitgiften uit strategische aardoliereserves, kampt de markt in het tweede kwartaal van 2026 met een tekort van 3,7 mb/d. De vraag naar olie neemt al af, met een daling van 0,8 mb/d in maart en een verdere daling in het vooruitzicht. In een ernstig escalatiescenario waarschuwt de Wereldbank dat Brent $95–$115/vat zou kunnen bereiken. De wereldwijde olie-aanvoerschok dwingt centrale banken wereldwijd tot stagflatieverdediging.

Kunstmest en voedselzekerheid: Een dreigende crisis

Kunstmestprijzen zullen naar verwachting met 31% stijgen in 2026, gedreven door een stijging van 60% van de ureumprijzen omdat ammoniakexport uit het Midden-Oosten wordt verstoord. De Straat van Hormuz is een cruciale route voor ammoniak en andere kunstmestgrondstoffen. De Europese Commissie waarschuwt dat kunstmesttekorten en hogere energieprijzen de oogstopbrengsten wereldwijd bedreigen. Het Wereldvoedselprogramma schat dat tot 45 miljoen extra mensen te maken kunnen krijgen met acute voedselonzekerheid. De kunstmestcrisis en voedselzekerheid zijn bijzonder ernstig voor importafhankelijke ontwikkelingslanden.

Gevolgen voor ontwikkelingslanden

Ontwikkelingslanden dragen de zwaarste last van de energieschok. De Wereldbank voorspelt een inflatie van gemiddeld 5,1% in 2026 – één procentpunt hoger dan de prognoses van vóór het conflict – terwijl de bbp-groei naar beneden is bijgesteld naar 3,6% van een vooroorlogse schatting van 4,0%. Valutadepreciatie, stijgende importkosten en financiële instabiliteit verergeren de crisis. Het IMF waarschuwt dat de oorlog 'ontwikkeling in omgekeerde richting' is, waarbij de armste bevolkingsgroepen het zwaarst worden getroffen.

Bredere grondstoffen- en handelsimplicaties

Naast olie en kunstmest zullen basismetalen zoals aluminium, koper en tin naar verwachting in 2026 recordhoogtes bereiken, gedreven door verstoringen van de toeleveringsketen en toegenomen vraag naar defensie- en infrastructuurherstel. UNCTAD waarschuwt dat de wereldwijde handelsvertraging 2026 het ernstigst zal zijn in energie-importerende regio's, met name in ontwikkelend Azië en Afrika.

Deskundigenperspectieven

De hoofdeconoom van de Wereldbank zei: 'Dit is de grootste energietoevoerschok in de geschiedenis en treft de wereldeconomie op een moment van al hoge inflatie en schulden. De armste mensen betalen de hoogste prijs.' UNCTAD-secretaris-generaal Rebeca Grynspan benadrukte: 'De crisis legt de structurele kwetsbaarheid bloot van een energiesysteem dat nog sterk afhankelijk is van fossiele brandstoffen. Versnelde investeringen in hernieuwbare energie zijn niet langer een keuze maar een noodzaak.'

FAQ

Wat veroorzaakte de energieschok van 2026?

De energieschok werd veroorzaakt door het conflict in het Midden-Oosten en de bijna volledige verstoring van de scheepvaart door de Straat van Hormuz, een knelpunt voor 25% van de wereldwijde zeeolie en 20% van het LNG.

Hoe hoog zullen de olieprijzen stijgen in 2026?

De Wereldbank voorspelt dat Brent ruwe olie gemiddeld $86 per vat zal kosten in 2026, tegen $69 in 2025. In een ernstig escalatiescenario kunnen de prijzen $95–$115 per vat bereiken.

Wat zijn de gevolgen voor voedselprijzen?

Kunstmestprijzen zullen naar verwachting met 31% stijgen in 2026, wat de oogstopbrengsten en voedselzekerheid bedreigt. Tot 45 miljoen extra mensen kunnen te maken krijgen met acute voedselonzekerheid, vooral in Afrika en Azië.

Welke economieën worden het zwaarst getroffen?

Ontwikkelingslanden dragen de zwaarste last, met een inflatie van 5,1% en een groeivertraging naar 3,6%. Energie-importerende landen in Afrika, Azië en Latijns-Amerika zijn het meest kwetsbaar.

Wat is het vooruitzicht voor de wereldhandel?

De wereldwijde handel in goederen zal naar verwachting halveren van 4,7% in 2025 naar tussen de 1,5% en 2,5% in 2026, volgens UNCTAD.

Conclusie en toekomstperspectief

De energieschok van 2026 is het meest ingrijpende energie- en handelsverhaal van het jaar, met directe implicaties voor de mondiale stabiliteit, voedselzekerheid en energietransitie. De Wereldbank en UNCTAD roepen op tot versnelde investeringen in hernieuwbare energie en gerichte steun voor kwetsbare bevolkingsgroepen. De toekomst van de energietransitie kan worden versneld door deze crisis. Op korte termijn wordt de wereldeconomie echter geconfronteerd met stagflationaire druk, waarbij de armste landen de zwaarste kosten dragen.