Nieuwe paus kiest voor gezamenlijke koers in Katholieke Kerk
In een significante breuk met recente bestuursstijlen in het Vaticaan heeft paus Leo XIV zijn eerste Buitengewone Consistorie bijeengeroepen, waarbij 170 kardinalen van over de hele wereld intensief hebben gediscussieerd over de toekomstige richting van de Katholieke Kerk. De tweedaagse bijeenkomst, die op 8 januari 2026 eindigde, vertegenwoordigt de inzet van de Amerikaans geboren paus voor wat hij noemt 'een nieuwe manier om samen Kerk te zijn.'
Verandering in bestuursstijl
De bijeenkomst vormt een opvallend contrast met de aanpak van zijn voorganger, paus Franciscus, die tijdens zijn 12-jarig pontificaat slechts één buitengewoon consistorie hield en sterk leunde op een kleine adviesgroep van negen kardinalen. 'Ik voel de behoefte om op jullie te kunnen rekenen,' zei paus Leo tegen de verzamelde kardinalen, waarbij hij zijn verlangen naar bredere consultatie en samenwerking benadrukte.
Vaticaanwaarnemers merken op dat dit een bewuste verschuiving vertegenwoordigt naar meer inclusief bestuur. 'Dit gaat over het herstellen van balans na een periode van kerkelijke volatiliteit,' merkte een anonieme Vaticaananalist op. 'Leo geeft aan dat hij wil regeren met, niet alleen door, het College van Kardinalen.'
Focus op synodaliteit en missie
De kardinalen kregen vier mogelijke discussieonderwerpen voorgelegd, maar stemden overweldigend om zich te concentreren op twee kerngebieden: synodaliteit (het proces van samen onderweg zijn als Kerk) en evangelisatie in het licht van paus Franciscus' baanbrekende document Evangelii Gaudium. De beslissing om deze thema's voorrang te geven boven liturgische discussies of Vaticaanse hervormingen werd als strategisch gezien, waardoor mogelijk polariserende debatten over de traditionele Latijnse mis werden vermeden.
De werkwijze zelf was innovatief, met kardinalen verdeeld in 20 taalgroepen die aan ronde tafels zaten om dialoog te bevorderen. 'De reis is even belangrijk als de conclusie,' benadrukte paus Leo, waarbij hij het synodale proces als centraal in zijn visie aanwees.
Continuïteit met Vaticanum II
Paus Leo heeft het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) gepositioneerd als de 'gidsster' van zijn pontificaat, waarbij hij de moderniseringsinspanningen voortzet die misvieringen in lokale talen en grotere lekenparticipatie mogelijk maakten. In zijn wekelijkse audiëntie voor het consistorie kondigde hij aan regelmatig Vaticanum II-thema's te zullen behandelen, waarbij hij stelde dat de documenten 'zeer relevant blijven maar niet altijd goed begrepen worden.'
Deze inzet voor de geest van aggiornamento (bij de tijd brengen) van Vaticanum II plaatst hem stevig in de progressieve traditie van recente pausen, terwijl hij kritiek aanpakt dat de hervormingen van het concilie nooit volledig zijn geïmplementeerd.
Omgaan met verdeeldheid en vooruitkijken
Het consistorie komt op een kritiek moment voor de Kerk met 1,4 miljard leden, die de afgelopen jaren aanzienlijke polarisatie heeft ervaren. Het pontificaat van paus Franciscus, hoewel populair bij velen, liet volgens sommigen een 'verdeeld college' van kardinalen achter met diepe meningsverschillen over de richting van de Kerk.
'Zit er nog leven in onze Kerk?' vroeg paus Leo tijdens zijn Driekoningenhomilie. Zijn antwoord was een volmondig ja, maar een ja dat ieders hulp vereist om 'dat leven te laten groeien en bloeien.'
Er staat al een volgende buitengewone vergadering gepland voor eind juni, met plannen om kardinalen jaarlijks drie tot vier dagen naar het Vaticaan te halen. Deze regelmatige consultatie vertegenwoordigt een structurele verandering in hoe het pausschap omgaat met het wereldwijde leiderschap van de Kerk.
Zoals kardinaal Timothy Radcliffe opmerkte in zijn meditatie tijdens het consistorie, staat de Kerk voor hedendaagse uitdagingen waaronder geweld, economische ongelijkheid en kunstmatige intelligentie, naast interne kwesties zoals seksueel misbruik en ideologische verdeeldheid. Hoe paus Leo's collaboratieve aanpak deze uitdagingen aanpakt, zal zijn pontificaat in de komende jaren definiëren.