Straat van Hormuz crisis: olie 5% omhoog, Trump heffing

Escalatie bij de Straat van Hormuz

Op 13 juli 2026 escaleerden de Verenigde Staten en Iran hun militaire confrontatie over de Straat van Hormuz, een kritiek wereldwijd energieknooppunt. President Donald Trump kondigde het herstel aan van een marineblokkade van Iraanse havens en verklaarde de VS tot 'Beschermer van de Straat van Hormuz', waarbij een heffing van 20% op alle vracht door de waterweg werd opgelegd. De aankondiging deed de Brent-olieprijs met meer dan 5% stijgen tot $79,37 per vat, terwijl wereldwijde aandelenmarkten daalden uit angst voor aanhoudende leveringsverstoring en hernieuwde inflatie.

De Straat van Hormuz, een smalle waterweg tussen de Perzische Golf en de Golf van Oman, verwerkt ruwweg een vijfde van de wereldwijde olieverschepingen. De geopolitieke spanningen rond de Straat van Hormuz zijn nu tot een kookpunt gekomen, nadat beide partijen in het weekend zware drone- en raketaanvallen uitwisselden. Iran vergold Amerikaanse aanvallen door militaire faciliteiten van de VS aan te vallen in Bahrein, Koeweit, Oman, Qatar en Jordanië, terwijl de VS ongeveer 140 Iraanse militaire doelen trof, waaronder luchtverdedigingssystemen, radarsites en raketcapaciteiten.

Achtergrond: Een kwetsbaar staakt-het-vuren stort in

De huidige escalatie volgt op de bijna volledige ineenstorting van een tijdelijk staakt-het-vuren dat in juni 2026 werd getekend. Het conflict begon op 28 februari 2026 met een Amerikaanse militaire campagne tegen Iran. Sindsdien zijn duizenden omgekomen, voornamelijk in Iran en Libanon. Het staakt-het-vuren, bemiddeld door internationale partijen, bood hoop op de-escalatie, maar wederzijdse beschuldigingen van schendingen tastten het vertrouwen snel aan.

Iran beschuldigde de VS van het schenden van het memorandum van overeenstemming, terwijl het Witte Huis Iran de schuld gaf van aanvallen op commerciële schepen in de straat. Op 11 juli verklaarde Iran de Straat van Hormuz gesloten voor niet-gemachtigde schepen en waarschuwde dat elk schip dat zonder toestemming binnenkwam, risico liep te worden geraakt. Scheepvaartgegevens toonden dat slechts zes schepen de straat op zondag overstaken, het minste in vijf weken, vergeleken met ongeveer 130 dagelijkse doortochten voor de oorlog.

Trumps aankondiging van 'Beschermer van de Straat'

Het 20%-heffingsvoorstel

In een reeks Truth Social-berichten verklaarde president Trump: 'De Verenigde Staten zullen DE BESCHERMER VAN DE STRAAT VAN HORMUZ worden. Wij zullen bescherming bieden aan alle schepen die de straat oversteken in ruil voor een heffing van 20% op alle vracht die door de waterweg wordt vervoerd.' Het voorstel kreeg onmiddellijk scherpe kritiek van internationale scheepvaartorganisaties en juridische experts. De VN-Internationale Maritieme Organisatie verwierp de heffing, stellende dat er geen juridische basis is voor tol op internationale waterwegen.

Volgens internationaal recht is de Straat van Hormuz een internationale waterweg die vrije doorgang garandeert. Juridische experts merkten op dat typische scheepvaartkosten slechts 2-3% van de ladingwaarde bedragen, waardoor een heffing van 20% voor veel rederijen onbetaalbaar zou kunnen zijn. Sommigen suggereerden echter een vrijwillig konvooisysteem, waarbij rederijen ervoor kiezen te betalen voor bescherming door de Amerikaanse marine, wat in overeenstemming met het internationaal recht zou kunnen zijn.

Militaire aanvallen intensiveren

Het Amerikaanse Centrale Commando bevestigde tientallen aanvallen op Iran om 'het vermogen om schepen aan te vallen te verminderen'. De Iraanse Islamitische Revolutionaire Garde (IRCG) reageerde door raketten en drones af te vuren op Amerikaanse logistieke centra in de Omaanse haven Duqm, de Qatarese luchtmachtbasis Al Udeid en militaire installaties in Koeweit, Bahrein en Jordanië. Beide partijen meldden slachtoffers, maar onafhankelijke verificatie blijft moeilijk.

De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken weerlegde Trumps aankondiging, waarbij hij stelde dat Iran de straat controleert en de 20%-heffing buitensporig noemde. De IRCG waarschuwde dat Amerikaanse pogingen om de blokkade te handhaven 'krachtig zouden worden bestreden' en beschuldigde Washington ervan de wereldwijde olie- en gasvoorraden in gevaar te brengen.

Wereldwijde economische schokgolven

Olieprijzen en aandelenmarkten

Brent ruwe olie steeg $3,10 naar $79,11 per vat op maandag, terwijl West Texas Intermediate (WTI) steeg naar $74,32. De stijging deed inflatievrees herleven voorafgaand aan belangrijke Amerikaanse economische gegevens. Wereldwijde aandelenmarkten daalden scherp, met de Zuid-Koreaanse Kospi-index die 8% daalde en chipproducenten zoals SK Hynix die 15% kelderden. Goud daalde ook 1,4% naar $4.083 per ounce omdat hogere olieprijzen de verwachting deden rijzen dat centrale banken de rente zouden moeten verhogen om inflatie te bestrijden.

Het OPEC-kartel verlaagde zijn wereldwijde vraagprognose voor 2026 voor de derde achtereenvolgende keer, wijzend op de impact van het conflict op de economische groei. Analisten verwachten dat Brent in de bovenste $70 zal blijven tot augustus-september, hoewel een herhaling van eerdere prijsstijgingen onwaarschijnlijk wordt geacht vanwege trage vraagherstel en verhoogd aanbod uit vrijgave van gestrande tankers en uitbreiding van OPEC+-quota.

Impact op importafhankelijke landen

Voor landen zoals India, dat 85% van zijn ruwe olie importeert, kunnen aanhoudende prijsstijgingen het lopende rekeningtekort vergroten en de roepie onder druk zetten. Japan, Zuid-Korea en veel Europese landen zijn ook sterk afhankelijk van Midden-Oosterse olie die door de Straat van Hormuz gaat. De wereldwijde verstoringen van de energietoevoerketen dwingen regeringen al om noodvoorraden en alternatieve aanvoerroutes te overwegen.

Scheepvaartmaatschappijen sturen schepen om via Kaap de Goede Hoop, wat weken toevoegt aan de doorvaarttijd en de kosten aanzienlijk verhoogt. De daling van het verkeer in de straat – van 130 schepen per dag voor de oorlog tot slechts zes op zondag – illustreert de ernst van de verstoring.

Internationale reacties en juridische uitdagingen

De VN waarschuwde dat een terugkeer naar grootschalige vijandelijkheden catastrofale gevolgen zou hebben voor de regio en de wereldeconomie. Golfstaten, hoewel ze de Iraanse aanvallen veroordelen, hebben bezorgdheid geuit over het worden meegesleurd in een breder conflict. Sommigen hebben inwoners geadviseerd binnen te blijven terwijl raketaanvallen doorgaan.

Juridische experts twijfelden aan de haalbaarheid van Trumps heffingsvoorstel. 'Internationaal recht is duidelijk: de Straat van Hormuz is een internationale waterweg. Geen enkel land kan eenzijdig tol heffen,' zei een maritiem rechtsexpert geciteerd door CNN. Historisch gezien werden vergelijkbare heffingen door Denemarken geheven voor doorgang door de Sont van de 15e tot de 19e eeuw, een praktijk die uiteindelijk werd beëindigd door Amerikaanse interventie.

Senator Lindsey Graham (R-SC), een belangrijke buitenlandse politieke stem, overleed op 71-jarige leeftijd na een kort ziekbed, zoals op dezelfde dag gerapporteerd, wat het politieke landschap in Washington verder veranderde. Ondertussen blijft de militaire escalatie VS-Iran 2026 de krantenkoppen domineren, zonder duidelijk pad naar de-escalatie.

Veelgestelde vragen

Wat is de Straat van Hormuz en waarom is deze belangrijk?

De Straat van Hormuz is een smalle waterweg tussen de Perzische Golf en de Golf van Oman, waar ongeveer 20% van de wereldwijde olie doorheen gaat. Het is een kritiek knelpunt voor de wereldwijde energievoorziening.

Wat kondigde Trump aan op 13 juli 2026?

President Trump verklaarde de VS tot 'Beschermer van de Straat van Hormuz', herstelde een marineblokkade van Iraanse havens en stelde een heffing van 20% voor op alle vracht die door de straat wordt vervoerd.

Hoe reageerden de olieprijzen?

Brent ruwe olie steeg met meer dan 5% tot $79,37 per vat, terwijl wereldwijde aandelenmarkten scherp daalden uit angst voor aanhoudende leveringsverstoring en inflatie.

Is de heffing van 20% legaal onder internationaal recht?

Internationaal recht verbiedt over het algemeen tol op internationale waterwegen. De VN-Internationale Maritieme Organisatie verwierp de heffing, en juridische experts suggereren dat een vrijwillig konvooisysteem juridisch beter verdedigbaar zou zijn.

Wat is de huidige status van de Straat van Hormuz?

Het scheepvaartverkeer is gedaald tot slechts zes schepen per dag, vergeleken met 130 voor de oorlog. Zowel de VS als Iran claimen controle over de straat, en militaire aanvallen gaan door.

Bronnen

Dit artikel is gebaseerd op berichtgeving van The Guardian, Reuters, Al Jazeera, CNN, CNBC, The New York Times, The Los Angeles Times en Politico, per 13 juli 2026.