Zoon sjah voedt Iran-protesten: 'Mensen klampen zich vast'

Balling Reza Pahlavi wordt protestfiguur tegen Islamitische Republiek

Vanuit zijn woning in een voorstad van Washington D.C. blaast Reza Pahlavi, de 65-jarige zoon van de laatste sjah van Iran, de protesten tegen de Islamitische Republiek actief aan. In recente videoboodschappen roept de verbannen kroonprins op tot landelijke stakingen en spoort hij demonstranten aan stadscentra in te nemen, waarbij hij zichzelf positioneert als mogelijke leider voor Iran's toekomst. 'Ik zal niet rusten voordat Iran een door het volk gekozen democratische regering heeft,' verklaarde Pahlavi in een recente sociale media-verklaring.

Complexe erfenis en verdeelde steun

Pahlavi's invloed komt voort uit zijn bekende naam en de nostalgie die sommige Iraniërs voelen voor het pre-revolutionaire tijdperk. Volgens peilingen van de Stichting Gamaan heeft ongeveer een derde van de Iraniërs vertrouwen in Pahlavi, wat hem de populairste oppositiefiguur maakt in recente onderzoeken. Politicoloog Ammar Maleki van Tilburg University waarschuwt echter voor overschatting van zijn directe impact. 'Het lijkt erop dat vooral meer mensen zijn gaan demonstreren door de perceptie dat het regime verzwakt is na de twaalfdaagse oorlog met Israël, en door Trumps dreigement dat hij zou ingrijpen als demonstranten zouden worden gedood,' legt Maleki uit.

De protesten zelf zijn dodelijk geworden. Mensenrechtenorganisaties waaronder Amnesty International en Human Rights Watch melden minstens 28 doden sinds eind december 2025, waarbij veiligheidstroepen dodelijk geweld gebruikten tegen grotendeels vreedzame demonstranten.

Gefragmenteerde oppositie en democratische twijfels

Iran's oppositie blijft diep verdeeld, met monarchisten, republikeinen en linkse groepen die vaak lijnrecht tegenover elkaar staan. Pahlavi presenteert zichzelf als een verbindende figuur voor een overgangsregering, maar experts twijfelen aan zijn toewijding aan democratische principes. 'Mensen klampen zich aan Pahlavi vast, omdat hij tegenwicht biedt aan de Islamitische Republiek,' zegt Sanam Vakil, Midden-Oostendeskundige bij denktank Chatham House in Londen. 'Hij is een belangrijke stem binnen de oppositie, maar die is gefragmenteerd.'

Vakil wijst op verontrustende signalen: 'Het is heel makkelijk om te praten over referenda en democratie, maar er is nog weinig bewijs dat zijn woorden ondersteunt.' Ze wijst op aanvallen door aanhangers van Pahlavi op andere oppositiegroepen en vraagt zich af of zijn agressieve achterban democratische waarden weerspiegelt.

Omstreden stappen en internationale reacties

Pahlavi's bezoek aan Israël in 2023, waar hij sprak met premier Benjamin Netanyahu, blijft bijzonder omstreden. Terwijl sommige Iraniërs betere verhoudingen met Israël steunen, zien anderen dit als verraad. Ondertussen heeft voormalig Amerikaans president Donald Trump hem opgemerkt. 'Hij lijkt me een aardig persoon,' zei Trump recentelijk over Pahlavi, hoewel hij suggereerde dat het ongepast zou zijn hem op dit moment openlijk te ontmoeten.

Terwijl protesten voortduren in Iraanse steden, waarbij demonstranten soms 'lang leve de sjah' scanderen, blijft de vraag of Pahlavi's symbolische leiderschap kan vertalen in betekenisvolle politieke verandering. Met het regime dat geen tekenen van toegeven vertoont en oppositiekrachten die verdeeld blijven, hangt Iran's politieke toekomst in de balans.