Van Gogh-veiling: claim van nazidwang uitgelegd

Achtergrond: het schilderij en de familie Fischer

Vincent van Gogh schilderde Châtaigniers en fleurs (Bloeiende kastanjebomen) op 24 mei 1890 in Auvers-sur-Oise, ongeveer twee maanden voor zijn dood op 37-jarige leeftijd. De Duitse uitgever Samuel Fischer kocht het werk in 1909; na zijn dood bleef het tot 1934 in de familie. De zaak raakt aan bredere kunstrestitutie uit de nazitijd, die musea en veilinghuizen de afgelopen decennia heeft gevormd.

Fischer was een vooraanstaande uitgever. Zijn erfgenamen stellen dat het familiebedrijf na de nazimachtsovername in 1933 steeds meer verlies leed. Volgens een brief die The New York Times aanhaalt, werd het schilderij in 1936 in Amsterdam verkocht, vóór de Tweede Wereldoorlog, terwijl de uitgeverij onder economische druk van het naziregime stond.

Waarom erfgenamen de verkoop van 1936 als gedwongen zien

De erfgenamen van Samuel Fischer hebben advocaat Gunnar Schnabel ingeschakeld. Hij eist dat Sotheby's bewijst dat de transactie van 1936 een echte marktwaarde weerspiegelde en dat de familie ook zonder nazibewind zou hebben verkocht. Schnabel zei tegen The New York Times dat geen veiling mag plaatsvinden tenzij het veilinghuis dat aantoont. Zijn cliënten zoeken een billijke oplossing binnen de restitutieprincipes van Washington uit 1998, die teruggave bepleiten van kunst die in de nazitijd is geroofd of onder dwang verkocht.

De claims in kort bestek

• Standpunt erfgenamen: de Amsterdamse verkoop van 1936 was gedwongen door nazivervolging van het uitgeversbedrijf van de familie Fischer.
• Standpunt Sotheby's: uitgebreid herkomstonderzoek heeft geen gedwongen verkoop aangetoond, maar het huis overlegt constructief met de familie.

Reactie van Sotheby's en herkomst

Sotheby's zegt de eigendomsgeschiedenis te hebben onderzocht en met de erfgenamen te praten. In een verklaring staat: Sotheby's neemt herkomst- en restitutiekwesties zeer serieus en heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar de eigendomsgeschiedenis van Châtaigniers en fleurs. We zijn op de hoogte van de zorgen van vertegenwoordigers van Fischers erfgenamen en hebben de geschiedenis met hen besproken.

De door Sotheby's gepubliceerde herkomst noemt deze stappen:

1. 1890: geschilderd door Vincent van Gogh in Auvers-sur-Oise, Frankrijk.
2. 1909: gekocht door Samuel Fischer.
3. 1934: binnen de familie Fischer na Samuel Fischers dood.
4. 1932–1933: bij kunsthandelaar Paul Cassirer in Amsterdam.
5. 1936: bij Henriette en Marcel Kapferer in Parijs.
6. Vier latere particuliere eigenaars vóór de veiling van 2026.

Impact en gevolgen voor de kunstmarkt

Het geschil zet de veiling van woensdag 18 november 2026 in New York in de schijnwerpers. Het schilderij komt uit de Blaquier-Arrieta-collectie uit Buenos Aires en is het duurste kavel van het najaar, met een financiële garantie van Sotheby's. Bij doorgang kan het een veilingrecord voor Van Gogh vestigen. De zaak toetst ook hoe streng veilinghuizen herkomstonderzoek en restitutieclaims moeten wegen voordat zij topwerken aanbieden.

Voor de kunstmarkt benadrukt de controverse de juridische en reputatierisico's van verkoop van werken met hiaten of geschillen in de eigendomsgeschiedenis, vooral bij Joodse verzamelaars die tussen 1933 en 1945 zijn vervolgd.

FAQ: het Van Gogh-veilinggeschil uitgelegd

Waar gaat het geschil over?

Erfgenamen van Samuel Fischer zeggen dat Van Goghs Bloeiende kastanjebomen in 1936 onder nazidwang is verkocht en willen dat Sotheby's het werk van de veiling van 18 november 2026 in New York haalt.

Wie was Samuel Fischer?

Een vooraanstaande Duitse uitgever die het schilderij in 1909 kocht. Zijn familiebedrijf leed later verlies na de nazimachtsovername in 1933.

Hoeveel is het schilderij waard?

Het wordt geschat op circa $180 miljoen (ruim €163 miljoen), het duurste kavel van het seizoen en mogelijk een record voor Van Gogh.

Heeft Sotheby's de veiling geannuleerd?

Nee. Sotheby's zegt geen bewijs van een gedwongen verkoop te hebben gevonden, maar overlegt met de erfgenamen over een bevredigende oplossing.

Waarom is de verkoop van 1936 belangrijk?

Volgens de Washington Principles uit 1998 moeten werken die in de nazitijd onder dwang zijn verkocht, worden teruggegeven of billijk worden afgewikkeld. Daarom staat de Amsterdamse verkoop van 1936 centraal.